ອະຣິຍະສັຈພາກຕົ້ນ

ພິກຂຸ ທ. ! ອຸປາທານ ສີ່ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ມີອັນໃດ ເປັນເຫຕໃຫ້ເກີດ ? ມີອັນໃດເປັນເຄື່ອງກໍ່ໃຫ້ເກີດ ? ມີອັນໃດ ເປັນເຄື່ອງກໍາເນີດ ? ແລະມີອັນໃດ ເປັນແດນເກີດໜໍ ?

ພິກຂຸ ທ. ! ອຸປາທານສີ່ ເຫຼົ່ານີ້ ມີຕັນຫາ ເປັນເຫຕໃຫ້ເກີດ, ມີຕັນຫາ ເປັນເຄື່ອງກໍ່ໃຫ້ເກີດ ມີຕັນຫາ ເປັນເຄື່ອງກໍາເນີດ, ແລະມີຕັນຫາ ເປັນແດນເກີດ.

ພິກຂຸ ທ. ! ກໍຕັນຫາ ນີ້ໜໍມີອັນໃດ ເປັນເຫຕໃຫ້ເກີດ ? ມີອັນໃດເປັນເຄື່ອງກໍ່ໃຫ້ເກີດ ? ມີອັນໃດເປັນເຄື່ອງກໍາເນີດ ? ແລະມີອັນໃດເປັນແດນເກີດ ?

ພິກຂຸ ທ. ! ຕັນຫານີ້ ມີເວທະນາເປັນເຫຕໃຫ້ເກີດ, ມີເວທະນາ ເປັນເຄື່ອງກໍ່ໃຫ້ເກີດ, ມີເວທະນາ ເປັນເຄື່ອງກໍາເນີດ, ແລະມີເວທະນາ ເປັນແດນເກີດແລ.

- ມູ. ມ. ໑໒/໑໓໔/໑໕໘.

[ຂໍ້ສັງເກດ : ໂດຍປົກກະຕິ ຄໍາວ່າອຸປະທິ ຈະຖືກໃຫ້ຄວາມໝາຍກັນໄປຫຼາຍແບບ ແຕ່ເມື່ອພິຈາຣະນາ ໑. ຄໍາຕຣັດເຖິງສາເຫຕການເກີດ ຂອງອຸປະທິ ແລະອຸປາທານແລ້ວ ຕ່າງກໍມີເຫຕເກີດມາຈາກສິ່ງດຽວກັນ ຄືຕັນຫາ ຈຶ່ງຄວນແປ ທັງອຸປະທິແລະອຸປາທານ ໃຫ້ມີຄວາມໝາຍດັ່ງດຽວກັນ ໒. ເບິ່ງໜ້າ ໓໖໘ ປະກອບເພາະເປັນຕົວຢ່າງ ຂອງອຸປະທິ ທີ່ກິນຄວາມໝາຍກ້ວາງກວ່າອະວິຊຊາ ຊຶ່ງຄວນໝາຍເຖິງຄວາມພໍໃຈໃນ ສົມມຸດທັງລະບົບ ຫຼືສັງຂະຕະທັມ.]

ບ່ອນເກີດແຫ່ງອາຫາຣ

ພິກຂຸ ທ. ! ອາຫາຣສີ່ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ໄດ້ຂອງສັຕຜູ້ເກີດແລ້ວ ແດ່ ເພື່ອອະນຸເຄາະສັຕຜູ້ກໍາລັງສະແຫວງຫາທີ່ເກີດ(ສັມພະເວສີ)* ແດ່. ອາຫາຣສີ່ຢ່າງອັນໃດໜໍ ? ສີ່ຢ່າງຄື : ອາຫາຣທີໜຶ່ງຄືຄໍາເຂົ້າ ຫຽາບກໍຕາມລະອຽດກໍຕາມ, ອາຫາຣທີສອງຄືຜັສສະ, ອາຫາຣທີສາມຄືມະໂນສັນເຈຕະນາ (ມະໂນກັມ), ອາຫາຣທີສີ່ຄືວິນຍານ; ພິກຂຸ ທ. ! ອາຫາຣສີ່ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ແລມີຢູ່ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ໄດ້ຂອງສັຕຜູ້ເກີດແລ້ວແດ່ ເພື່ອອະນຸເຄາະສັຕຜູ້ກໍາລັງສະແຫວງຫາທີ່ເກີດແດ່.

* ເບິ່ງໜ້າ ໓໕໒ ຫຍໍ້ໜ້າ ໒ ຄືຄໍາຕອບທີ່ໃຊ້ທຽບຄຽງຄວາມໝາຍຂອງສັມພະເວສີສັຕໂດຍຫຼັກພຸດທະວະຈະນະ

໒໘໘ ອະຣິຍະສັຈຈ໌ຈາກພຣະໂອຕຖະ

ພິກຂຸ ທ. ! ກໍອາຫາຣສີ່ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ມີອັນໃດ ເປັນເຫຕໃຫ້ເກີດ (ນິທານ) ? ມີອັນໃດເປັນເຄື່ອງກໍ່ໃຫ້ເກີດ (ສະມຸທັຍ) ? ມີອັນໃດເປັນເຄື່ອງກໍາເນີດ (ຊາຕິກະ) ແລະມີອັນໃດ ເປັນແດນກີດ (ພົບ) ພິກຂຸ ທ. ! ອາຫາຣສີ່ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ມີຕັນຫາ ເປັນເຫຕໃຫ້ເກີດ, ມີຕັນຫາ ເປັນເຄື່ອງກໍ່ໃຫ້ເກີດ, ມີຕັນຫາ ເປັນເຄື່ອງກໍາເນີດ, ແລະມີຕັນຫາ ເປັນແດນເກີດ ແລ.

- ນິທານ. ສັງ. ໑໖/໑໔/໒໘-໒໙.

ຕັນຫາໂດຍວິພາກແຫ່ງອາຣົມຫົກຢ່າງ

ພິກຂຸ ທ. ! ຕັນຫາ ເປັນແນວໃດໜໍ ?

ພິກຂຸ ທ. ! ໝູ່ແຫ່ງຕັນຫາຫົກຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕັນຫາໃນຮູບ, ຕັນຫາໃນສຽງ,ຕັນຫາໃນກິ່ນ, ຕັນຫາໃນຣົສ, ຕັນຫາໃນໂຜຕຖັພພະ, ແລະຕັນຫາໃນທັມມາຣົມ.

ພິກຂຸ ທ. ! ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ຕັນຫາ.

- ນິທານ. ສັງ. ໑໖/໓/໑໐.

ພົບໂດຍວິພາກສາມຢ່າງ

ພິກຂຸ ທ. ! ພົບ ເປັນແນວໃດໜໍ ?

ພິກຂຸ ທ. ! ພົບ ມີສາມຢ່າງ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື :-

ພາກ ໒ - ສະມຸທະຢະອະຣິຢະສັຈຈະ ໒໘໙

໑. ກາມະພົບ ພົບມີກາມ;

໒. ຣູປະພົບ ພົບມີຮູບ;

໓. ອະຣູປະພົບ ພົບບໍ່ມີຮູບ.

ພິກຂຸ ທ. ! ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ພົບ.

- ນິທານ. ສັງ. ໑໖/໓/໘.

ຕັນຫາໂດຍວິພາກສາມຢ່າງ

ພິກຂຸ ທ. ! ຕັນຫາມີສາມຢ່າງ ເຫຼົ່ານີ້, ສາມຢ່າງເຫຼົ່າໃດໜໍ ? ສາມຢ່າງຄື :-

໑. ກາມະຕັນຫາ ຕັນຫາໃນກາມ;

໒. ພະວະຕັນຫາ ຕັນຫາໃນຄວາມມີຄວາມເປັນ;

໓. ວິພະວະຕັນຫາ ຕັນຫາໃນຄວາມບໍ່ມີບໍ່ເປັນ.

ພິກຂຸ ທ. ! ເຫຼົ່ານີ້ແລ ຄື ຕັນຫາສາມຢ່າງ.໑

- ມຫາວາຣ. ສັງ. ໑໙/໘໖/໓໒໙.

໑. ຕັນຫາສາມ ຄື ກາມະຕັນຫາ ພະວະຕັນຫາ ວິພະວະຕັນຫາ.

ກາມະຕັນຫາ ເປັນແນວໃດ ? ຄື ຣາຄະສາຣາຄະຯລຯ ສາຣາຄະແຫ່ງຈິຕ ທີ່ປະກອບດ້ວຍກາມະທາຕຸ: ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ກາມະຕັນຫາ.

ພະວະຕັນຫາ ເປັນແນວໃດ ? ຄືຣາຄະສາຣາຄະ ຯລຯ ສາຣາຄະແຫ່ງຈິຕ ທີ່ປະກອບດ້ວຍພະວະທິຕຖິນີ້ ເອີ້ນວ່າ ພະວະຕັນຫາ.

ວິພະວະຕັນຫາ ເປັນແນວໃດ ? ຄືຣາຄະສາຣາຄະຯລຯ ສາຣາຄະແຫ່ງຈິຕ ທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸສເສທະທິຕຖິນີ້ ເອີ້ນວ່າ ວິພະວະຕັນຫາ. - ນັຍ ວິພັງຄ. ອະພິທັມ ໓໕/໔໙໕/໙໓໓-໔.

໒໙໐ ອະຣິຍະສັຈຈ໌ຈາກພຣະໂອຕຖະ