ບັນຫາຖາມຕອບເພື່ອກັນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດໃນທັມ

📘 ສະຫຼຸບ ຄຳຖາມ/ຕອບ ມິລິນທະປັນຫາ
ໝວດທີ 1 : “ຕົວຕົນແມ່ນຫຍັງ”
(ຄຳຕອບເຕັມ ຂໍ້ 1–20) ເປັນຖານຮາກສຳຄັນທີ່ສຸດ ຖ້າຖານນີ້ບໍ່ແນ້ນ ການເຂົ້າໃຈຂັນທ໌ 5 ຈະຫຼົງທັນທີ

ຂໍ້ 1 : ຕົວຕົນມີຢູ່ຈິງບໍ ?
ຄຳຕອບ : ຕົວຕົນ ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ໃນຄວາມໝາຍຂອງສິ່ງຖາວອນ, ຄົງທີ່, ຄວບຄຸມໄດ້ ແຕ່ ມີຢູ່ໃນຄວາມໝາຍຂອງສົມມຸດ ທີ່ໃຊ້ເອີ້ນການປະຊຸມຂອງເຫດ – ປັດໃຈ ເວົ້າງ່າຍໆ
* ຖາມວ່າ “ມີບໍ ?” → ມີໃນສົມມຸດ
* ຖາມວ່າ “ມີຢູ່ຈິງບໍ ?” → ບໍ່ມີໃນປະຣະມັດຖະ (ບໍ່ມີໃນຄວາມຈິງ)
⚠️ ເຂົ້າໃຈວ່າ “ບໍ່ມີຫຍັງເລີຍ” = ຜິດ (ຕົກຄວາມເຫັນຂາດສູນ)

ຂໍ້ 2 : ຕົວຕົນເປັນສິ່ງຖາວອນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າຕົວຕົນເປັນສິ່ງຖາວອນ
* ຈະບໍ່ແກ່
* ຈະບໍ່ເຈັບ
* ຈະບໍ່ຕາຍ
* ຄວາມຄິດຈະບໍ່ປ່ຽນ
ແຕ່ຄວາມຈິງແມ່ນ ທຸກໆສິ່ງປ່ຽນຕະຫຼອດ ຈຶ່ງພິສູດໄດ້ວ່າ ບໍ່ມີຕົວຕົນທີ່ຖາວອນ

ຂໍ້ 3 : ຕົວຕົນແມ່ນຮ່າງກາຍບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າຮ່າງກາຍແມ່ນ “ເຮົາ”
* ຕອນຍັງນ້ອຍ ກັບ ຕອນແກ່ເຖົ້າ ຕ້ອງເປັນຄົນລະຄົນ
* ຕອນເຈັບໄຂ້ ກັບ ຕອນເຊົາໄຂ້ ຕ້ອງບໍ່ແມ່ນຄົນດຽວ
ແຕ່ເຮົາຍັງເອີ້ນວ່າ “ຄົນເດີມ” ສະແດງວ່າ ຮ່າງກາຍບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ

ຂໍ້ 4 : ຕົວຕົນແມ່ນໃຈບໍ ?
ຄຳຕອບ: ໃຈປ່ຽນທຸກຂະນະ
* ດີ / ຊົ່ວ
* ສຸກ / ທຸກ
* ຮັກ / ຊັງ
ຖ້າໃຈແມ່ນ “ເຮົາ” ເຮົາຈະມີຫຼາຍຂະນາດ ໃນມື້ດຽວ ດັ່ງນັ້ນ ໃຈບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ

ຂໍ້ 5 : ຕົວຕົນແມ່ນການຮວມກັນຂອງກາຍ + ໃຈບໍ ?
ຄຳຕອບ : ແມ່ນແຕ່ກາຍ + ໃຈຮວມກັນ ກໍຍັງປ່ຽນຕະຫຼອດ ສິ່ງທີ່ປ່ຽນຕະຫຼອດ ບໍ່ອາດເປັນຕົວຕົນຖາວອນໄດ້

ຂໍ້ 6 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜເປັນຜູ້ເວົ້າ ?
ຄຳຕອບ: ມີ ການເວົ້າເກີດຂຶ້ນທແຕ່ບໍ່ມີ “ຜູ້ເວົ້າຖາວອນ” ເຊັ່ນ
* ສຽງເກີດຈາກ ລົມ + ປາກ + ເຫດ
* ບໍ່ມີ “ສຽງຖາວອນ” ລີ້ຊ່ອນຢູ່


ຂໍ້ 7 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜເປັນຜູ້ຟັງ ?
ຄຳຕອບ : ມີ ການໄດ້ຍິນ ແຕ່ບໍ່ມີ “ຜູ້ຟັງຖາວອນ”, ການໄດ້ຍິນ = ເຫດ–ປັດໃຈເຮັດວຽກ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີເຈົ້າຂອງ

ຂໍ້ 8 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜເປັນຜູ້ຖາມ ?
ຄຳຕອບ : ມີ ຄວາມສົງໄສເກີດຂຶ້ນ ມີ ການຕັ້ງຄຳຖາມ ແຕ່ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີຕົວຕົນຖາວອນເປັນເຈົ້າຂອງຄຳຖາມ

ຂໍ້ 9 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜເປັນຜູ້ຕອບ ?
ຄຳຕອບ : ມີ ຂະບວນການຕອບ ເກີດຈາກ ຄວາມຮູ້ + ຄວາມຈຳ + ພາສາ + ເຫດ–ປັດໃຈ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີ “ຜູ້ຕອບຖາວອນ”

ຂໍ້ 10 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜເປັນຜູ້ກະທຳ ?
ຄຳຕອບ : ມີ ການກະທຳເກີດຂຶ້ນ ຈາກ ເຈຕະນາ + ກາຍ + ໃຈ ແຕ່ບໍ່ພົບ “ຜູ້ກະທຳຖາວອນ” ແຍກອອກມາໄດ້

ຂໍ້ 11 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜເປັນຜູ້ສະເຫີວຍຜົນ ຫຼື ຮັບຜົນ ?
ຄຳຕອບ (ສຳຄັນຫຼາຍ) ບໍ່ແມ່ນ “ໃຜ” ແຕ່ແມ່ນ ກະແສເຫດ–ຜົນທີ່ສືບຕໍ່ເນື່ອງ ເຊັ່ນ
* ເມັດ → ຕົ້ນ → ຜົນ  ບໍ່ແມ່ນສິ່ງເດີມ ແຕ່ບໍ່ຂາດຕໍ່ກັນ

ຂໍ້ 12 : ຕົວຕົນເກີດຂຶ້ນຕອນໃດ ?
ຄຳຕອບ : ຕົວຕົນ ບໍ່ເຄີຍເກີດຈິງ ແຕ່ ຄວາມຮູ້ສຶກວ່າ “ມີເຮົາ” ເກີດຈາກ ອະວິຊາ + ຄວາມຍຶດ ໃນຂັນທ໌ທັງຫຼາຍ = ມິຈສາທິຕຖິ → ອັຕຕາ “ເຮົາ”

ຂໍ້ 13 : ຕົວຕົນດັບຕອນໃດ ?
ຄຳຕອບ:  ຕົວຕົນ ບໍ່ຕ້ອງດັບ ເພາະບໍ່ເຄີຍມີຢູ່ຈິງ ສິ່ງທີ່ດັບແມ່ນ ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດວ່າມີຕົວຕົນ = ອະວິຊຊາດັບລົງ ເຫັນທຸກຢ່າງຕາມເປັນຈິງ → ດ້ວຍວິຊຊາ = ປັນຍາ

ຂໍ້ 14 : ຕົວຕົນເກີດພ້ອມຮ່າງກາຍບໍ ?
ຄຳຕອບ:  ຮ່າງກາຍເກີດ ແຕ່ “ຕົວຕົນ” ແມ່ນພຽງຊື່ທີ່ໃສ່ເຂົ້າໄປ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ເກີດພ້ອມກາຍ

ຂໍ້ 15 : ຕົວຕົນເກີດພ້ອມຈິດບໍ ?
ຄຳຕອບ:  ຈິດເກີດ–ດັບ ແຕ່ຕົວຕົນແມ່ນ ພາບລວງທີ່ຈິດສ້າງຂຶ້ນ

ຂໍ້ 16 : ຕົວຕົນມີຮູບຮ່າງບໍ ?
ຄຳຕອບ : ຖ້າມີຮູບຮ່າງ ຕ້ອງຊີ້ໄດ້ ແຕ່ບໍ່ເຄີຍມີໃຜຊີ້ຕົວຕົນໄດ້ຈິງ ຈຶ່ງສະຫຼຸບວ່າ ບໍ່ມີຮູບຮ່າງ

ຂໍ້ 17 : ຕົວຕົນມີທີ່ຢູ່ບໍ ?
ຄຳຕອບ:  ບໍ່ຢູ່ໃນຫົວ ບໍ່ຢູ່ໃນໃຈ ບໍ່ຢູ່ໃນຮ່າງກາຍ ເພາະທຸກບ່ອນແມ່ນພຽງ ຂັນທ໌

ຂໍ້ 18 : ຕົວຕົນມີຂອບເຂດບໍ ?
ຄຳຕອບ:  ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ກໍບໍ່ມີຂອບເຂດຈິງ

ຂໍ້ 19 : ຕົວຕົນປ່ຽນແປງໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ສິ່ງທີ່ປ່ຽນແປງ ບໍ່ອາດເປັນຕົວຕົນຖາວອນ ດັ່ງນັ້ນສິ່ງທີ່ປ່ຽນ = ຂັນທ໌, ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ “ອະນັຕຕາ”

ຂໍ້ 20 : ຕົວຕົນເຫມືອນເດີມທຸກຂະນະບໍ?
ຄຳຕອບ : ຖ້າເຫມືອນເດີມ
* ຈະບໍ່ທຸກ
* ຈະບໍ່ແສວງຫາ
* ຈະບໍ່ຢ້ານຕາຍ
ແຕ່ຄວາມຈິງກົງກັນຂ້າມ ຈຶ່ງພິສູດໄດ້ວ່າ ບໍ່ມີຕົວຕົນຈິງ

🔑 ສະຫຼຸບໝວດທີ 1 (ຂໍ້ 1–20)
ຕົວຕົນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຕ້ອງທຳລາຍ ແຕ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ ຕ້ອງເຂົ້າໃຈວ່າມັນບໍ່ເຄີຍມີຢູ່ຈິງ ເມື່ອເຂົ້າໃຈຖືກ
* ຊີວິດບໍ່ພັງ
* ສີນບໍ່ຫາຍ
* ກຳບໍ່ໜີ
* ເມດຕາບໍ່ຫຼຸດ

__________________________

ຂໍ້ 21 : ຖ້າຕົວຕົນປ່ຽນ ຍັງເອີ້ນວ່າຕົວຕົນໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ : ສິ່ງທີ່ປ່ຽນຕະຫຼອດ ບໍ່ອາດເປັນຕົວຕົນຖາວອນ ເພາະ “ຕົວຕົນ” ໃນຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຄົນ ໝາຍເຖິງສິ່ງທີ່
•ຄົງຢູ່
•ເປັນເຈົ້າຂອງ
•ເປັນສູນກາງ
ແຕ່ສິ່ງທີ່ປ່ຽນ
•ມື້ນີ້ບໍ່ເໝືອນມື້ວານ
•ຂະນະນີ້ບໍ່ເໝືອນຂະນະກ່ອນ
ຈຶ່ງເປັນພຽງ ຂະບວນການ, ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ

ຂໍ້ 22 : ຖ້າຕົວຕົນບໍ່ປ່ຽນ ເຫດໃດຈຶ່ງແກ່ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າຕົວຕົນບໍ່ປ່ຽນ
•ຮ່າງກາຍບໍ່ຄວນແກ່
•ໃຈບໍ່ຄວນປ່ຽນຄວາມຄິດ
ແຕ່ຄວາມຈິງກົງກັນຂ້າມ ສະແດງວ່າ ບໍ່ມີສິ່ງໃດເປັນຕົວຕົນບໍ່ປ່ຽນ

ຂໍ້ 23 : ຖ້າຕົວຕົນບໍ່ປ່ຽນ ເຫດໃດຈຶ່ງຕາຍ ?
ຄຳຕອບ: ຄວາມຕາຍແມ່ນ
•ການແຕກສະຫຼາຍຂອງຮູບຂັນ
•ການດັບຕໍ່ເນື່ອງຂອງຈິດຂັນ
ຖ້າມີຕົວຕົນຖາວອນ ມັນບໍ່ຄວນຖືກຄວາມຕາຍແຕະຕ້ອງ ແຕ່ບໍ່ພົບສິ່ງນັ້ນເລີຍ

ຂໍ້ 24 : ຕົວຕົນເປັນອັນດຽວ ຫຼື ຫຼາຍອັນ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າເປັນອັນດຽວ → ເຫດໃດຈຶ່ງມີອາລົມຫຼາຍແບບ
ຖ້າເປັນຫຼາຍອັນ → ໃຜເປັນເຈົ້າຂອງແທ້ ?
ຄຳຖາມນີ້ພິສູດວ່າ: ເຮົາກຳລັງພະຍາຍາມອະທິບາຍ “ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ” ດ້ວຍພາສາຂອງ “ສິ່ງທີ່ມີຢູ່ຈິງ”

ຂໍ້ 25 : ຕົວຕົນຢູ່ໃນສ່ວນໃດຂອງຮ່າງກາຍ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າຢູ່ໃນສ່ວນໃດ ຕ້ອງຊີ້ໄດ້
•ສະໝອງ ? → ປ່ຽນ
•ຫົວໃຈ ? → ປ່ຽນ
•ເລືອດ ? → ປ່ຽນ
ບໍ່ພົບສ່ວນໃດທີ່ບໍ່ປ່ຽນ ຈຶ່ງສະຫຼຸບວ່າ ຕົວຕົນບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນຮ່າງກາຍ

ຂໍ້ 26 : ຕົວຕົນຢູ່ໃນຫົວໃຈບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຫົວໃຈເປັນພຽງອະໄວຍະວະ ບໍ່ຮູ້, ບໍ່ຄິດ, ບໍ່ຕັດສິນ ຈຶ່ງບໍ່ອາດເປັນຕົວຕົນ

ຂໍ້ 27 : ຕົວຕົນຢູ່ໃນສະໝອງບໍ ?
ຄຳຕອບ: ສະໝອງເປັນເຄື່ອງມື ຄວາມຄິດເກີດ–ດັບ ບໍ່ແມ່ນສູນກາງຖາວອນ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ

ຂໍ້ 28 : ຕົວຕົນແຍກອອກຈາກຮ່າງກາຍໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າແຍກໄດ້ ຕ້ອງມີໃຜເຄີຍພົບ “ຕົວຕົນລ້ວນໆ” ແຕ່ບໍ່ເຄີຍມີໃຜພົບ ສິ່ງທີ່ພົບມີແຕ່
•ຄວາມຄິດ
•ຄວາມຈຳ
•ຄວາມຮູ້ສຶກ
ເຊິ່ງລ້ວນແຕ່ເປັນ ຂັນທ໌

ຂໍ້ 29 : ຕົວຕົນແຍກອອກຈາກຈິດໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າແຍກໄດ້ ຕ້ອງພົບ “ຜູ້ຮູ້” ທີ່ບໍ່ປ່ຽນ ແຕ່ຜູ້ຮູ້ກໍປ່ຽນຕະຫຼອດ ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ມີ “ຜູ້ຮູ້ຖາວອນ” ແຍກອອກຈາກຈິດ

ຂໍ້ 30 : ຕົວຕົນເປັນສິ່ງທີ່ຖືກຮູ້ ຫຼື ເປັນຜູ້ຮູ້ ?
ຄຳຕອບ (ຈຸດຫຼົງສຳຄັນຫຼາຍ)
•ຖ້າເປັນສິ່ງທີ່ຖືກຮູ້ → ກໍເປັນອາລົມ, ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ
•ຖ້າເປັນຜູ້ຮູ້ → ຜູ້ຮູ້ກໍຖືກຮູ້ໄດ້
ເມື່ອຜູ້ຮູ້ຖືກຮູ້ ຜູ້ຮູ້ນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນຖາວອນ

ຂໍ້ 31 : ຜູ້ຮູ້ມີຮູບຮ່າງບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າມີຮູບຮ່າງ ຕ້ອງຊີ້ໄດ້ ແຕ່ຜູ້ຮູ້ບໍ່ມີຮູບ, ບໍ່ມີຂະໜາດ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ

ຂໍ້ 32 : ຜູ້ຮູ້ຄົງທີ່ ຫຼື ປ່ຽນ ?
ຄຳຕອບ: ຜູ້ຮູ້ປ່ຽນຕາມອາລົມ
•ຮູ້ສຸກ
•ຮູ້ທຸກ
•ຮູ້ເສີຍໆ
ສິ່ງທີ່ປ່ຽນ ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນຖາວອນ

ຂໍ້ 33 : ຖ້າຜູ້ຮູ້ປ່ຽນ ໃຜຮູ້ການປ່ຽນນັ້ນ ?
ຄຳຕອບ (ຄຳຖາມຍ້ອນກັບດັກ) ການຖາມແບບນີ້ ສະແດງວ່າຍັງແອບຕັ້ງ “ຜູ້ຮູ້ຊ້ອນໄວ້ອີກ”
ແທ້ຈິງແລ້ວ ມີແຕ່ ການຮູ້ຕໍ່ເນື່ອງ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີຜູ້ຮູ້ຖາວອນ ເຊັ່ນ
•ໄຟລຸກຕໍ່ເນື່ອງ
•ບໍ່ມີໄຟດວງເດີມຄຸມຢູ່

ຂໍ້ 34 : ຖ້າຜູ້ຮູ້ບໍ່ປ່ຽນ ໃຜແກ່ ?
ຄຳຕອບ: ຖ້າມີຜູ້ຮູ້ບໍ່ປ່ຽນ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຄວນທຸກ, ບໍ່ຄວນແກ່ ແຕ່ເຮົາເຫັນທຸກເກີດ ຈຶ່ງພິສູດວ່າ ບໍ່ມີຜູ້ຮູ້ຖາວອນ

ຂໍ້ 35 : ຕົວຕົນກັບຊື່ແມ່ນອັນດຽວກັນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຊື່ເປັນພຽງ ສັນຍາ ໃຊ້ເອີ້ນເພື່ອສື່ສານ ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນຈິງ

ຂໍ້ 36 : ຕົວຕົນກັບພາສາແມ່ນອັນດຽວກັນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ພາສາສ້າງພາບຂອງຕົວຕົນ ແຕ່ພາບ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຈິງ ຢ່າສັບສົນລະຫວ່າງ ຄຳ ກັບ ທຳ

ຂໍ້ 37 : ຕົວຕົນເປັນພຽງສົມມຸດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນ — ຕົວຕົນເປັນ ສົມມຸດບັນຍັດ ໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ແຕ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງໃນປະຣະມັດຖະ

ຂໍ້ 38 : ສົມມຸດກັບຄວາມຈິງຕ່າງກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ
•ສົມມຸດ → ໃຊ້ສື່ສານ
•ປະມັດ → ໃຊ້ເຫັນຄວາມຈິງ
ຜິດຢູ່ຈຸດໃດ ? → ເອົາສົມມຸດໄປຍຶດເປັນຄວາມຈິງ

ຂໍ້ 39 : ຖ້າຕົວຕົນເປັນສົມມຸດ ຍັງໃຊ້ໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງສຸດໂຕ່ງ) ໃຊ້ໄດ້ ເວົ້າໄດ້ ເຮັດວຽກໄດ້ ຮັບຜິດຊອບໄດ້ ແຕ່ ບໍ່ຍຶດວ່າເປັນຂອງຈິງຖາວອນ

ຂໍ້ 40 : ສົມມຸດເຮັດໃຫ້ເກີດທຸກຂ໌ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ສົມມຸດ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ທຸກຂ໌ ແຕ່ ການຍຶດສົມມຸດວ່າເປັນຕົວຕົນຈິງ ນັ້ນແຫຼະເຮັດໃຫ້ທຸກຂ໌

______________________________


ຂໍ້ 41 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜເປັນຜູ້ເຮັດກັມ ?
ຄຳຕອບ (ຫົວໃຈໃຫຍ່) ການກະທຳເກີດຈາກ ເຈຕະນາ + ເຫດປັດໃຈ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີ “ຕົວຕົນຖາວອນ” ເຫມືອນໄຟໄໝ້
•ບໍ່ມີໄຟຖາວອນ
•ແຕ່ການເຜົາເກີດຂຶ້ນຈິງ
ກັມ = ການກະທຳ ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງກັມ

ຂໍ້ 42 : ຖ້າບໍ່ມີຜູ້ກະທຳ ໃຜຮັບຜົນກັມ ?
ຄຳຕອບ : ຜົນກັມ ບໍ່ຕ້ອງມີຜູ້ຮັບຖາວອນ ມີພຽງ ເຫດ → ຜົນ ສືບຕໍ່ເນື່ອງ ເຫມືອນ
•ເມັດ → ຕົ້ນ → ຜົນ ບໍ່ມີ “ຕົ້ນເກົ່າ” ແລ່ນມາຮັບຜົນ ແຕ່ຜົນກໍບໍ່ໄດ້ຫາຍໄປ

ຂໍ້ 43 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ກັມຈະສູນບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງສຸດຂົ້ນ) ບໍ່ສູນ ເພາະກັມແມ່ນ ກະແສເຫດປັດໃຈ
ອະນັດຕາ ≠ ບໍ່ມີຜົນ, ອະນັດຕາ = ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງຖາວອນ

ຂໍ້ 44 : ອະນັດຕາ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ຕ້ອງຮັບຜິດຊອບບໍ ?
ຄຳຕອບ (ຫ້າມພາດເດັດຂາດ) ກົງກັນຂ້າມ ! ເພາະເມື່ອເຫັນວ່າ
•ບໍ່ມີໃຜມາຮັບແທນ
•ເຮັດເຫດ → ຜົນຕ້ອງເກີດ
ຜູ້ເຫັນອະນັດຕາແທ້ ຈະລະມັດລະວັງກັມຍິ່ງກວ່າເກົ່າ

ຂໍ້ 45 : ຄົນຊົ່ວ ອ້າງອະນັດຕາເພື່ອເຮັດຊົ່ວໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ໄດ້ — ແຕ່ເຂົາ ເຂົ້າໃຈຜິດ ນັ້ນບໍ່ແມ່ນອະນັດຕາ ນັ້ນແມ່ນ ອຸຈເສທະທິດຖິ (ຄິດວ່າເຮັດແລ້ວສູນ)
ມິລິນທະປັນຫາຢໍ້ວ່າ: ຄວາມເຫັນຜິດ ໃຊ້ຄຳຖືກ ກໍຍັງຜິດ

ຂໍ້ 46 : ອະນັດຕາ ຂັດກັບສິລບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ຂັດ ແຕ່ ເກື້ອໜູນກັນ ເພາະສິລແມ່ນການຄວບຄຸມເຫດ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອເອົາໃຈຕົວຕົນ

ຂໍ້ 47 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜຮັກສາສິລ ?
ຄຳຕອບ: ສິລຖືກຮັກສາໂດຍ ເຈຕະນາ + ປັນຍາ ບໍ່ຕ້ອງມີ “ຂ້ອຍ” ເຫມືອນເຄື່ອງຈັກເຮັດວຽກຕາມລະບົບ ແຕ່ລະບົບນີ້ມີສະຕິ

ຂໍ້ 48 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜລະກິເລດ ?
ຄຳຕອບ: ກິເລດລະໄດ້ ເພາະກິເລດເອງກໍບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ ສິ່ງໃດເກີດ → ສິ່ງນັ້ນດັບ
ສິ່ງຖືກຮູ້ທັນ → ສິ່ງນັ້ນດັບ

ຂໍ້ 49 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜຕຣັສຮູ້
ຄຳຕອບ (ຈຸດຫຼົງຍອດນິຍົມ) ບໍ່ມີ “ໃຜ” ຕຣັສຮູ້ ມີແຕ່ອະວິຊາດັບ - ປັນຍາປາກົດ, ຢ່າແອບສ້າງ “ຜູ້ບັນລຸ” ຂຶ້ນມາໃໝ່

ຂໍ້ 50 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງມີຕົວຕົນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ພຣະອະຣະຫັນຕ໌
•ໃຊ້ຄຳວ່າ “ເຮົາ” ຕາມສົມມຸດ
•ແຕ່ບໍ່ຍຶດວ່າມີຕົວຕົນຈິງ
ຄື ໃຊ້ຊື່ເຮືອ ແຕ່ບໍ່ຄິດວ່າເຮືອແມ່ນເຮົາ

ຂໍ້ 51 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງເຮັດກັມບໍ ?
ຄຳຕອບ: ເຮັດກິລິຍາ ແຕ່ ບໍ່ສະສົມກັມໃໝ່ ເພາະບໍ່ມີອະວິຊາເປັນເຊື້ອ

ຂໍ້ 52 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ເມຕຕາເກີດໄດ້ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເມຕຕາແທ້ ເກີດຈາກການເຫັນວ່າ ບໍ່ມີໃຜເປັນສັດຕູຖາວອນ ທຸກຄົນຢູ່ໃນກະແສເຫດປັດໃຈ ຍິ່ງເຫັນອະນັດຕາ → ເມຕຕາຍິ່ງບໍລິສຸດ

ຂໍ້ 53 : ອະນັດຕາ ເຮັດໃຫ້ເສີຍຊາບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ ຄວາມເສີຍຊາແບບໂມຫະ ອະນັດຕາແທ້ ເຮັດໃຫ້
•ໃຈເບົາ
•ແຕ່ກະຣຸນາແຮງຂຶ້ນ

ຂໍ້ 54 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ການສອນທຳຍັງມີປະໂຫຍດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ມີປະໂຫຍດຫຼາຍ ເພາະທຳແມ່ນການ ແກ້ເຫດ → ປ່ຽນຜົນ ບໍ່ຕ້ອງມີຕົວຕົນ ກໍຮຽນຮູ້ໄດ້

ຂໍ້ 55 : ຜູ້ຟັງທຳແມ່ນໃຜ ?
ຄຳຕອບ: ຜູ້ຟັງແມ່ນ ກະແສຈິດທີ່ຮັບຂໍ້ມູນ ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນຖາວອນ

ຂໍ້ 56 : ການພາວະນາເກີດກັບໃຜ ?
ຄຳຕອບ : ພາວະນາເກີດກັບ ສະພາວະທຳ ບໍ່ແມ່ນ “ຂ້ອຍເຮັດ”

ຂໍ້ 57 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜທຸກຂ໌ ?
ຄຳຕອບ: ທຸກເກີດເພາະ ອຸປາທານ ບໍ່ແມ່ນເພາະມີຕົວຕົນຈິງ

ຂໍ້ 58 : ທຸກຂ໌ເປັນຂອງໃຜ ?
ຄຳຕອບ: ທຸກຂ໌ບໍ່ເປັນຂອງໃຜ ແຕ່ເຮົາໄປຫຍິບມັນຂຶ້ນ ແລ້ວເອີ້ນວ່າ “ຂອງເຮົາ”

ຂໍ້ 59 : ຖ້າບໍ່ຍຶດຕົວຕົນ ທຸກຂ໌ຫາຍບໍ ?
ຄຳຕອບ: ທຸກຂ໌ທາງກາຍຍັງມີ ແຕ່ທຸກທາງໃຈດັບ ນີ້ແມ່ນຄວາມຕ່າງລະຫວ່າງ ພຣະອະຣະຫັນ ແລະ ປຸຖຸຊົນ

ຂໍ້ 60 : ສະຫຼຸບ ຕົວຕົນມີຫຼືບໍ່ ?
ຄຳຕອບສຸດທ້າຍຂອງໝວດ 1
•ໃນສົມມຸດ → ມີ
•ໃນປະມັດຖະ → ບໍ່ມີ
ປັນຍາ ບໍ່ໄດ້ທຳລາຍສົມມຸດ ແຕ່ ບໍ່ຫຼົງສົມມຸດ

⸻

🔑 ສະຫຼຸບໝວດທີ 1 (ຂໍ້ 1–20)
ຕົວຕົນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຕ້ອງທຳລາຍ ແຕ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ ຕ້ອງເຂົ້າໃຈວ່າມັນບໍ່ເຄີຍມີຢູ່ຈິງ ເມື່ອເຂົ້າໃຈຖືກ
* ຊີວິດບໍ່ພັງ
* ສີນບໍ່ຫາຍ
* ກຳບໍ່ໜີ
* ເມດຕາບໍ່ຫຼຸດ

🔑 ສະຫຼຸບຂໍ້ 21–40
ຕົວຕົນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຕ້ອງ “ທຳລາຍ” ແຕ່ເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງ “ບໍ່ຫຼົງເຊື່ອ”
•ຫຼົງ → ທຸກຂ໌
•ເຂົ້າໃຈ → ເບົາ
•ໃຊ້ສົມມຸດ → ຢູ່ໂລກໄດ້
•ບໍ່ຍຶດ → ໃຈບໍ່ແບກ = ວາງ

🔑 ສະຫຼຸບຂໍ້ 41–60 (ຫົວໃຈ)
•ອະນັດຕາ ≠ ບໍ່ຮັບຜິດຊອບ
•ອະນັດຕາ ≠ ບໍ່ມີກຳ
•ອະນັດຕາ = ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງຖາວອນ
•ເຫດຍັງເຮັດວຽກ
•ຜົນຍັງຕາມມາ
•ສິນ ເມຕຕາ ປັນຍາ ຍິ່ງໝັ້ນຄົງ

ໝວດ 1 ຈົບຢູ່ນີ້ ຕໍ່ໄປແມ່ນ ໝວດ 2 : ຂັນ 5 (ລະອຽດລະດັບຈິດຂະນະ) ເປັນໝວດທີ່
•ເຂົ້າໃຈ → ວິປັດສະນາເກີດ
•ບໍ່ເຂົ້າໃຈ → ເພ່ງຜິດທາງ

________________________________

ໝວດທີ 2 : ຂັນທ໌ 5
ໝວດນີ້ແມ່ນ ແກນກາງຂອງວິປັດສະນາ ຖ້າເຂົ້າໃຈ “ຂັນທ໌ 5” → ບໍ່ຫຼົງເພ່ງ / ບໍ່ຫຼົງວ່າງ / ບໍ່ຫຼົງຕົວຮູ້

ຂໍ້ 1 : ຂັນທ໌ 5 ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ຂັນທ໌ 5 ແມ່ນ ສ່ວນປະກອບຂອງສິ່ງທີ່ເຮົາເອີ້ນວ່າ: “ຄົນ / ເຮົາ / ເຂົາ” ເຊິ່ງປະກອບມີ
1.ຮູບຂັນທ໌ – ສ່ວນກາຍ “ແຕກສະລາຍໄດ້” / ເປັນສິ່ງທີ່ຖືກຮູ້
2.ເວທະນາຂັນທ໌ – ສຸກ ທຸກຂ໌ ເສີຍໆ
3.ສັນຍາຂັນທ໌ – ການຈື່ຈຳ ການຫມາຍຮູ້
4.ສັງຂາຣຂັນທ໌ – ຄວາມຄິດ ການປຸງແຕ່ງ ເຈດຕະນາ
5.ວິນຍານຂັນທ໌ – ການຮູ້ແຈ້ງ “ອາລົມຕ່າງໆ”
⚠️ ສຳຄັນ: ຂັນທ໌ ≠ ຕົວຕົນ, ຂັນທ໌ = ສິ່ງທີ່ຖືກຮູ້

ຂໍ້ 2 : ຂັນທ໌ 5 ເປັນຕົວຕົນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນ ເພາະວ່າ
• ປ່ຽນແປງ
• ບັງຄັບບັນຊາບໍ່ໄດ້
• ເກີດ–ດັບ
ສິ່ງໃດຈະເປັນຕົວຕົນ ຕ້ອງບໍ່ເປັນແບບນີ້

ຂໍ້ 3 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຮູ້ສຶກວ່າ “ເປັນເຮົາ” ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ ສັນຍາ + ສັງຂາຣ ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນ ແລ້ວຫຼົງເອີ້ນລວມວ່າ “ເຮົາ”
ບໍ່ແມ່ນເພາະມີຕົວຕົນແທ້ໆ “ດຳລົງຢູ່”

ຂໍ້ 4 : ຮູບຂັນທ໌ແມ່ນຫຍັງກັນແທ້ ?
ຄຳຕອບ: ຮູບຂັນທ໌ = ສິ່ງທີ່ຖືກແຕກສະລາຍໄດ້ ເຊັ່ນ
• ຮ່າງກາຍ “ທາດດິນ ນໍ້າ ໄຟ ລົມ”
• ສຽງ ກິ່ນ ລົດ ການສຳຜັດ
• ແມ່ນແຕ່ຮູບພາບໃນຕາ “ສີແສງ”
⚠️ ຮູບ ≠ ມີແຕ່ຮ່າງກາຍ ອາລົມທາງຕາ ຫູ ດັງ ລີ້ນ ກາຍ = ຮູບ

ຂໍ້ 5 : ເວທະນາແມ່ນອາລົມບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງ) ບໍ່ແມ່ນ ເວທະນາ = ຄວາມຮູ້ສຶກ
• ສຸກ
• ທຸກຂ໌
• ບໍ່ສຸກບໍ່ທຸກຂ໌
ອາລົມໂກດ ຮັກ ຢ້ານ ຢູ່ໃນ ສັງຂາຣ

ຂໍ້ 6 : ເວທະນາເປັນເຫດຂອງທຸກຂ໌ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນໂດຍກົງ ແຕ່ ເວທະນາ + ຕັນຫາ = ທຸກຂ໌ ເວທະນາຢ່າງດຽວ ຍັງບໍ່ເປັນທຸກຂ໌

ຂໍ້ 7 : ສັນຍາແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ສັນຍາ = ການຈື່ຈຳ ການຫມາຍຮູ້ ເຊັ່ນ
• ນີ້ແມ່ນສຽງຄົນ
• ນີ້ແມ່ນຄຳດ່າ
• ນີ້ແມ່ນຄວາມສະຫງົບ
⚠️ ສັນຍາແມ່ນຈຸດເລີ່ມຂອງ “ເລື່ອງລາວ”

ຂໍ້ 8 : ສັນຍາເຮັດໃຫ້ຫຼົງໄດ້ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສັນຍາ
• ຕິດອະດີດ
• ຕີຄວາມຜິດ
• ຍຶດພາບທີ່ຈື່ຈຳ
ແລ້ວສັງຂາຣຈະປຸງຕໍ່ທັນທີ

ຂໍ້ 9 : ສັງຂາຣແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ສັງຂາຣ = ການປຸງແຕ່ງທາງໃຈ ເຊັ່ນ
• ຄິດ
• ຢາກ
• ຜັກໄສ
• ເຈດຕະນາ
⚠️ “ຕົວຄິດ” ກໍເປັນສັງຂາຣ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຮູ້

ຂໍ້ 10 : ຄວາມຄິດແມ່ນເຮົາບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນ ເພາະວ່າ:
• ຫ້າມບໍ່ໄດ້
• ມາເອງ
• ດັບເອງ
ສິ່ງທີ່ຖືກສັງເກດ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ສັງເກດ

ຂໍ້ 11 : ວິນຍານແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ວິນຍານ = ການຮູ້ແຈ້ງອາລົມ ເຊັ່ນ:
• ເຫັນ
• ໄດ້ຍິນ
• ຮູ້ຄິດ
• ຮູ້ແຈ້ງ
⚠️ ວິນຍານ ≠ ຕົວຮູ້ຖາວອນ ເກີດ–ດັບ ເປັນຂະນະໆ

ຂໍ້ 12 : ວິນຍານແມ່ນຕົວຕົນເລິກໆບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັບດັກໃຫຍ່) ບໍ່ແມ່ນ ຖ້າຍຶດວິນຍານເປັນຕົວຕົນ ນັ້ນແມ່ນ “ສັດສະຕະທິດຖິ” ຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງທັນທີ່

ຂໍ້ 13 : ຂັນທ໌ 5 ເຮັດວຽກພ້ອມກັນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ເຮັດວຽກສຳພັນກັນ ຄ້າຍຄື
• ເຄື່ອງຈັກຫຼາຍຊິ້ນ
• ບໍ່ມີຊິ້ນໃດເປັນຫົວໜ້າ

ຂໍ້ 14 : ຂັນທ໌ໃດສຳຄັນທີ່ສຸດ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ມີ ເພາະທັງໝົດເປັນອະນັດຕາ ແຕ່ໃນການປະຕິບັດ ສັງຂາຣ + ວິນຍານ
(ແມ່ນຈຸດທີ່ຫຼົງກັນບໍ່ຫນ້ອຍ)

ຂໍ້ 15 : ທຸກຂ໌ຢູ່ຂັນທ໌ໃດ ?
ຄຳຕອບ: ທຸກຂ໌ເກີດຈາກ ການຍຶດຂັນທ໌ໃດຂັນທ໌ໜຶ່ງ “ວ່າເປັນເຮົາ” ບໍ່ແມ່ນເພາະຂັນທ໌ເອງ

ຂໍ້ 16 : ການເຫັນຂັນທ໌ຊ່ວຍພົ້ນທຸກຂ໌ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເມື່ອເຫັນວ່າ
• ຂັນທ໌ເກີດ
• ຂັນທ໌ດັບ
• ບໍ່ແມ່ນເຮົາ = ອະນັຕຕາ
ອຸປາທານຈະຄ່ອຍໆຄາຍເອງ

ຂໍ້ 17 : ພາວະນາແມ່ນເບິ່ງຂັນທ໌ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນ ແຕ່ເບິ່ງດ້ວຍປັນຍາ ບໍ່ແມ່ນການເພ່ງ

ຂໍ້ 18 : ເພ່ງຂັນທ໌ຜິດຈະເກີດຫຍັງຂຶ້ນ ?
ຄຳຕອບ (ເຕືອນໄວ້ເດິ)
• ຈິຕແໜ້ນ
• ວ່າງປອມ
• ຕົວຮູ້ປອມ
ທັງໝົດນີ້ແມ່ນ ສະມະຖະປົນມິດສາທິຕຖິ

ຂໍ້ 19 : ເບິ່ງຂັນທ໌ຖືກຕ້ອງເປັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເຫັນວ່າ
• ເກີດ → ດັບ
• ບໍ່ທ່ຽງ
• ບັງຄັບບໍ່ໄດ້
ແລ້ວໃຈຈະວາງເອງ ບໍ່ຕ້ອງສັ່ງ

ຂໍ້ 20 : ສະຫຼຸບ ຮູ້ ຂັນທ໌ 5 ເພື່ອຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຈື່ຊື່ ແຕ່ເພື່ອ “ຖອນເຮົາ” ອອກຈາກຂັນທ໌ທັງຫຼາຍ ຈົນບໍ່ມີມານານຸສັຍ “ຄວາມເຄີຍຊິນວ່າເປັນຕົນ”

ຂໍ້ 21 : ຂັນທ໌ 5 ເກີດພ້ອມກັນ ຫຼື ເກີດເທື່ອລະຂັນທ໌ ?
ຄຳຕອບ: ໃນຄວາມເປັນຈິງ ລະດັບຈິດຂະນະ ເກີດ–ດັບ ໄວຫຼາຍ ຈົນເບິ່ງຄືວ່າເກີດພ້ອມກັນ ແຕ່ຄວາມຈິງແມ່ນ ອາໄສກັນເກີດ
⚠️ ຫ້າມເຂົ້າໃຈຜິດວ່າ “ຂັນທ໌ 5 ຕັ້ງຢູ່ພ້ອມກັນເປັນກ້ອນດຽວ”

ຂໍ້ 22 : ຈິດຂະນະໜຶ່ງ ມີຄົບ 5 ຂັນທ໌ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ມີຄົບ 'ແຕ່' ແຕ່ລະຂັນທ໌ເຮັດໜ້າທີ່ຕ່າງກັນ
• ຮູບ = ຖານ
• ວິນຍານ = ຮັບຮູ້
• ເວທະນາ = ຮູ້ສຶກ
• ສັນຍາ = ຈື່ຈຳ
• ສັງຂາຣ = ປຸງແຕ່ງ

ຂໍ້ 23 : ຂັນທ໌ໃດເປັນເຫດ ຂັນທ໌ໃດເປັນຜົນ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ມີຂັນທ໌ໃດເປັນເຈົ້ານາຍ ແຕ່ສັງຂາຣ → ວິນຍານ → ເວທະນາ → … ເປັນວົງຈອນ ບໍ່ແມ່ນເສັ້ນກົງ

ຂໍ້ 24 : ສັງຂາຣເປັນກັມບໍ ?
ຄຳຕອບ: ສັງຂາຣທີ່ມີເຈດຕະນາ = ກັມ
ສັງຂາຣທີ່ບໍ່ມີເຈດຕະນາ = ເປັນພຽງການປຸງແຕ່ງ
⚠️ ຢ່າເຫມົາລວມວ່າ “ຄິດ = ກັມ” ທັງໝົດ

ຂໍ້ 25 : ເວທະນາເປັນກັມບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນ ເວທະນາແມ່ນ 'ຜົນ' ບໍ່ແມ່ນການກະທຳ ແຕ່ຖ້າ ມັກ / ຊັງ ເວທະນາ ກັມຈະເກີດຕໍ່ທັນທີ

ຂໍ້ 26 : ວິນຍານເປັນຜູ້ສະເຫວີຍອາລົມບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງ) ບໍ່ແມ່ນຜູ້ສະເຫວີຍ ເປັນພຽງການຮູ້ແຈ້ງອາລົມ “ຜູ້ສະເຫວີຍ” = ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດຈາກອຸປາທານ

ຂໍ້ 27 : ໃຜແທ້ໆທີ່ “ຮູ້” ?
ຄຳຕອບ (ກັບດັກໃຫຍ່) ບໍ່ມີ “ໃຜ” ຮູ້ ມີແຕ່ວິນຍານເກີດຕາມເຫດ
⚠️ ຖ້າໃຜຄິດວ່າ “ມີຜູ້ຮູ້ແຍກອອກຈາກຂັນທ໌” = ອັດຕາທີ່ເລິກສຸດໆເລີຍ

ຂໍ້ 28 : ຕົວຮູ້ທີ່ນິ່ງໆ ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນວິນຍານທີ່ສັງຂາຣສະຫງົບ ບໍ່ແມ່ນທຳມະສູງສຸດ ບໍ່ແມ່ນນິບພານ

ຂໍ້ 29 : ເປັນຫຍັງຈິດຈຶ່ງເບິ່ງຄືເປັນຜູ້ຄວບຄຸມຂັນທ໌ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ
• ຄວາມໄວຂອງການເກີດ–ດັບ
• ສັນຍາຫຼອກວ່າ ຕໍ່ເນື່ອງ
ແທ້ຈິງແລ້ວ ຈິດເອງກໍຖືກເຫດປັດໃຈຄວບຄຸມ

ຂໍ້ 30 : ຄວາມຕັ້ງໃຈເກີດທີ່ຂັນທ໌ໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເກີດທີ່ສັງຂາຣຂັນທ໌ (ເຈດຕະນາ) ບໍ່ແມ່ນທີ່ວິນຍານ

ຂໍ້ 31 : ຖ້າເບິ່ງຂັນທ໌ແລ້ວວ່າງເສີຍ ຖືກ ຫຼື ຜິດ ?
ຄຳຕອບ (ສຳຄັນຫຼາຍ) ວ່າງເສີຍ = ຍັງບໍ່ພໍ ຕ້ອງເຫັນການເກີດ–ດັບ ພ້ອມປັນຍາ ວ່າງແບບບໍ່ຮູ້ = ໂມຫະ

ຂໍ້ 32 : ຄວາມສຸກສະຫງົບຈາກສະມາທິຢູ່ຂັນທ໌ໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຢູ່ໃນ
• ເວທະນາ
• ສັງຂາຣລະອຽດ
ບໍ່ແມ່ນນິບພານ

ຂໍ້ 33 : ຄວາມຮູ້ສຶກ “ບໍ່ມີເຮົາ” ແມ່ນນິບພານບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນ ເປັນພຽງ ສັນຍາອະນັດຕາ ຖ້າຍຶດ → ຈະກາຍເປັນອັດຕາໃໝ່ທັນທີ

ຂໍ້ 34 : ການເຫັນຂັນທ໌ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມຄິດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ໃຊ້ຄວາມຄິດປຸງ ແຕ່ໃຊ້ສະຕິ + ປັນຍາ, ຄິດຫຼາຍ = ສັງຂາຣ
ຮູ້ຕົງ “ເຫັນຕາມທີ່ເປັນຈິງ = ປັນຍາ

ຂໍ້ 35 : ປັນຍາຢູ່ຂັນທ໌ໃດ ?
ຄຳຕອບ: ປັນຍາແມ່ນສັງຂາຣຝ່າຍກຸສົນ ອາໄສວິນຍານເກີດ ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນພິເສດແຕ່ຢ່າງໃດ

ຂໍ້ 41 : ຂັນທ໌ 5 ດັບໄດ້ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຂັນທ໌ດັບໄດ້ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຫາຍໄປ ແຕ່ດ້ວຍການສິ້ນເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄື
•ອະວິຊາດັບ
•ຕັນຫາດັບ
•ອຸປາທານດັບ

ຂໍ້ 42 : ການ “ປ່ອຍຂັນທ໌” ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງຄຳເວົ້າ) ບໍ່ແມ່ນການຜັກໄສ ບໍ່ແມ່ນການບອກຕົນເອງວ່າ “ບໍ່ເອົາ” ແຕ່ຄືການເຫັນຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລ້ວຄວາມຍຶດກໍຄ່ອຍໆຄາຍເອງ

ຂໍ້ 43 : ຖ້າຍັງເຫັນຂັນທ໌ຢູ່ ແປວ່າຍັງບໍ່ພົ້ນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຍັງເຫັນຂັນທ໌ໄດ້ ແມ່ນແຕ່ພະອະຣະຫັນກໍຍັງເຫັນ ຄວາມຕ່າງກັນຄື ເຫັນໂດຍ ບໍ່ຍຶດ

ຂໍ້ 44 : ການດັບຂັນທ໌ໃນປັດຈຸບັນຂະນະແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ຄື ບໍ່ຕໍ່ເລື່ອງ / ບໍ່ປຸງແຕ່ງຕໍ່ / ບໍ່ຍຶດຕໍ່
ຂັນທ໌ເກີດແລ້ວ ບໍ່ສ້າງຂັນທ໌ໃໝ່ຊ້ຳ

ຂໍ້ 45 : ຂັນທ໌ກັບທຸກຂ໌ກ່ຽວກັນຈຸດໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຂັນທ໌ບໍ່ແມ່ນທຸກຂ໌ ແຕ່ການຍຶດຂັນທ໌ = ທຸກຂ໌
ຂໍຢໍ້າໄວ້ວ່າ ຢ່າໂທດຂັນທ໌ ໃຫ້ໂທດອຸປາທານ

ຂໍ້ 46 : ການເບື່ອໜ່າຍຂັນທ໌ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນການລັງກຽດຊີວິດ ແຕ່ຄືຄາຍຄວາມຫຼົງວ່າຂັນທ໌
ເປັນຂອງດີຖາວອນ = ນີ້ແມ່ນ ນິພພິທາຍານ

ຂໍ້ 47 : ນິພພິທາເຮັດໃຫ້ເສີຍຊາຕໍ່ໂລກບໍ ?
ຄຳຕອບ: “ບໍ່” ກົງກັນຂ້າມ ເພາະບໍ່ມີຫຍັງຕ້ອງຍາດແຍ່ງ ໃຈຈຶ່ງເມດຕາຫຼາຍຂຶ້ນ

ຂໍ້ 48 : ການເຫັນຂັນທ໌ເຮັດໃຫ້ເກີດປັນຍາແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະເຫັນວ່າ
•ເກີດເພາະເຫດ
•ດັບເພາະເຫດ
ປັນຍາ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຄິດ ແຕ່ເປັນການບໍ່ຫຼົງ

ຂໍ້ 49 : ປັນຍາຕ່າງຈາກສັນຍາແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ (ສຳຄັນຫຼາຍ)
•ສັນຍາ = ຈື່ຈຳວ່າອະນັດຕາ
•ປັນຍາ = ເຫັນວ່າເປັນອະນັຕຕາ ຈົນບໍ່ຍຶດ
ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ ຕິດສັນຍາ ແລ້ວຄິດວ່າຕົນເອງມີປັນຍາ

ຂໍ້ 50 : ຂັນທ໌ 5 ເປັນຂອງໃຜ ?
ຄຳຕອບ: ທີ່ຖືກຕ້ອງ ບໍ່ເປັນຂອງໃຜ ແຕ່ຖືກອຸປາທານລາກໄປເປັນ “ຂອງເຮົາ”

ຂໍ້ 51 : ການພາວະນາເພື່ອຮູ້ຂັນທ໌ ຕ້ອງເຮັດແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ
•ມີສະຕິ
•ບໍ່ແຊກອັດຕາ
•ບໍ່ເລັ່ງເອົາຜົນ
•ເຫັນຕາມເປັນຈິງ
ການຮູ້ທີ່ຖືກ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຕຶງ

ຂໍ້ 52 : ສະມາທິຈຳເປັນຕໍ່ການເຫັນຂັນທ໌ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຈຳເປັນ “ແຕ່” ບໍ່ແມ່ນເປົ້າໝາຍ ສະມາທິ = ເຄື່ອງມື
ປັນຍາ = ທາງອອກ

ຂໍ້ 53 : ຖ້າຂາດສະມາທິ ຍັງເບິ່ງຂັນທ໌ໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ໄດ້ບາງສ່ວນ ແຕ່ຈະ
•ເຫັນບໍ່ຊັດແຈ້ງ
•ເຫັນບໍ່ຕໍ່ເນື່ອງ
ຈຶ່ງຕ້ອງອົບຮົມຄວບຄູ່ກັນໄປ

ຂໍ້ 54 : ການເພ່ງຂັນທ໌ ຕ່າງຈາກການຮູ້ຂັນທ໌ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ:
•ເພ່ງ = ບັງຄັບ
•ຮູ້ = ເປີດຮັບ
ການເພ່ງເຮັດໃຫ້ ສ້າງ “ຕົວຮູ້” ໃໝ່ ໜາແຫນ້ນກວ່າເກົ່າ

ຂໍ້ 55 : ຕົວຮູ້ທີ່ບໍ່ຍຶດຂັນທ໌ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ (ຕັດກັບດັກ) ບໍ່ແມ່ນສິ່ງໃໝ່ ແຕ່ຄື ຄວາມຮູ້ທີ່ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ = ວິຊຊາ

ຂໍ້ 56 : ຂັນທ໌ກັບນິພພານກ່ຽວກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ນິພພານ ບໍ່ແມ່ນຂັນທ໌ ບໍ່ເກີດ ບໍ່ດັບ ແຕ່ຮູ້ໄດ້ເມື່ອບໍ່ຍຶດຂັນທ໌

ຂໍ້ 57 : ຖ້າດັບຂັນທ໌ໝົດ ຈະເຫຼືອຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ (ຫ້າມຫຼົງສູນ) ບໍ່ແມ່ນຄວາມວ່າງແບບສູນ ບໍ່ແມ່ນຄວາມມືດ
ແຕ່ເປັນຄວາມບໍ່ຖືກປຸງ ບໍ່ຖືກບັງຄັບ

ຂໍ້ 58 : ນິພພານຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຂັນທ໌ບໍ ?
ຄຳຕອບ : ຮູ້ໄດ້ ໂດຍປັນຍາທີ່ອາໄສຂັນທ໌ ແຕ່ບໍ່ຍຶດຂັນທ໌

ຂໍ້ 59 : ລະຫວ່າງຍັງມີຊີວິດ ສາມາດເຫັນນິພພານໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ໄດ້ ໃນຮູບແບບຂອງການດັບອຸປາທານຊົ່ວຂະນະໆ ນີ້ແມ່ນຜົນຈິງຂອງການປະຕິບັດ

ຂໍ້ 60 : ສະຫຼຸບໝວດຂັນທ໌ 5 ທັງໝົດ ?
ຄຳຕອບສຸດທ້າຍຂອງໝວດ 2
•ຂັນທ໌ = ເຄື່ອງມືຮຽນຮູ້
•ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ
•ບໍ່ແມ່ນສັດຕູ
•ປັນຍາເກີດຈາກການບໍ່ຍຶດ
•ນິພພານບໍ່ແມ່ນວ່າງແບບບໍ່ມີອີ່ຫຍັງ
•ແຕ່ແມ່ນວ່າງຈາກອຸປາທານ “ວ່າງຈາກຕົວຕົນ ແລະ ຂອງໆຕົນ”

🔑 ສະຫຼຸບຂໍ້
• ຂັນທ໌ = ສິ່ງທີ່ຖືກຮູ້
• ບໍ່ມີຂັນທ໌ໃດເປັນຕົວຕົນທີ່ແທ້ຈິງ
• ຕົວຮູ້ຖາວອນ = ກັບດັກໃຫຍ່
• ເຫັນຂັນທ໌ຖືກ → ວິປັດສະນາເກີດ
• ເພ່ງຂັນ → ຫຼົງທາງ
• ບໍ່ມີຕົວຕົນນອກຢູ່ນອກຂັນທ໌
• ຄວາມສະຫງົບ ≠ ນິບພານ
• ເຫັນຂັນທ໌ = ເຫັນເຫດ
• ວາງຂັນທ໌ = ວາງທຸກຂ໌
•ຫຼົງຂັນທ໌ = ທຸກຂ໌
•ເຫັນຂັນທ໌ = ທາງອອກ
•ເພ່ງຂັນທ໌ = ທາງຕັນ
•ວາງຂັນທ໌ = ອິດສະຫຼະ

___________________________


ຫມວດທີ 3 : ນິພພານ
ຫມວດນີ້ແມ່ນ “ແກນກາງ” ທີ່ກັນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ ໜັກທີ່ສຸດ ໂດຍສະເພາະຄວາມເຫັນວ່າ
❌ ນິພພານ = ວ່າງເປົ່າ
❌ ນິພພານ = ສູນສິ້ນ
❌ ນິພພານ = ຕົວຮູ້ຖາວອນ

ຂໍ້ 1 : ນິພພານແມ່ນຫຍັງກັນແທ້ ?
ຄຳຕອບ (ຫຼັກໃຫຍ່ທີ່ສຸດ) ນິພພານຄື ຄວາມດັບສິ້ນຂອງຕັນຫາ ອະວິຊາ ແລະ ອຸປາທານ
ບໍ່ແມ່ນສະຖານທີ່ ບໍ່ແມ່ນພົບ ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ

ຂໍ້ 2 : ນິພພານເປັນຂອງທີ່ມີຢູ່ ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຄວາມສຸດໂຕ່ງ) ບໍ່ແມ່ນທັງ “ມີ” ແລະ “ບໍ່ມີ” ແບບທີ່ໂລກຄິດ
ນິພພານຄື ອະສັງຂະຕະທັມ “ທັມທີ່ບໍ່ຖືກປຸງແຕ່ງ”

ຂໍ້ 3 : ນິພພານແມ່ນຄວາມວ່າງບໍ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນ “ວ່າງຈາກອຸປາທານ” ບໍ່ແມ່ນ
•ວ່າງເປົ່າ ບໍ່ມີຫຍັງເລີຍ
⚠️ ວ່າງແບບບໍ່ຮູ້ = ໂມຫະ
⚠️ ວ່າງແບບຮູ້ແຕ່ຍຶດ = ອັດຕາໃໝ່

ຂໍ້ 4 : ນິພພານແມ່ນຄວາມດັບສູນບໍ ?
ຄຳຕອບ (ຕັດອຸຈເສທທິດຖິ) ບໍ່ແມ່ນ
ດັບສູນ = ສິ່ງທີ່ມີແລ້ວຫາຍເລີຍ
ນິພພານ = ບໍ່ຖືກປຸງໃຫ້ມີຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ

ຂໍ້ 5 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜເຂົ້ານິພພານ ?
ຄຳຕອບ (ສຳຄັນຫຼາຍ) ບໍ່ມີ “ໃຜ” ເຂົ້າ
ມີແຕ່ກິເລດດັບ = ທຸກຂ໌ສິ້ນ

ຂໍ້ 6 : ນິພພານຮູ້ໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຮູ້ໄດ້ ແຕ່
•ບໍ່ແມ່ນຮູ້ແບບອາລົມ
•ບໍ່ແມ່ນຮູ້ແບບຕົວຮູ້ຢືນເບິ່ງ
ຮູ້ດ້ວຍ ປັນຍາທີ່ບໍ່ຍຶດ

ຂໍ້ 7 : ນິພພານເປັນອາລົມຂອງຈິດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນອາລົມໂລກ ແຕ່ເປັນທັມທີ່ຮູ້ໄດ້ ເມື່ອຈິດບໍ່ຍຶດອາລົມ

ຂໍ້ 8 : ນິພພານເກີດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ເກີດ “ເພາະສິ່ງທີ່ບໍ່ຖືກປຸງ” ຈະບໍ່ເກີດ

ຂໍ້ 9 : ນິພພານດັບບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ດັບ “ເພາະ” ບໍ່ເຄີຍເກີດ

ຂໍ້ 10 : ດັ່ງນັ້ນ ນິພພານມີຢູ່ຕະຫຼອດບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນສັດສະຕະທິດຖິ) ບໍ່ແມ່ນ “ມີຢູ່” ແບບຂອງຖາວອນ
ແຕ່ເປັນທັມທີ່ບໍ່ຂຶ້ນກັບເວລາ “ອະກາລິໂກ”

ຂໍ້ 11 : ຂະນະທີ່ຍັງມີຊີວິດ ເຂົ້ານິພພານໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ໄດ້ ໃນຮູບແບບຂອງການດັບອຸປາທານ ໃນຂະນະຈິດ
ນີ້ແມ່ນຜົນຈິງຂອງການປະຕິບັດ

ຂໍ້ 12 : ຄວາມສະຫງົບເລິກໆ ແມ່ນນິພພານບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງສະມາທິ) ບໍ່ຈຳເປັນ
ຄວາມສະຫງົບ = ສັງຂະຕະທັມ
ນິພພານ = ອະສັງຂະຕະທັມ

ຂໍ້ 13 : ຕົວຮູ້ທີ່ນິ່ງ ສະວ່າງ ແມ່ນນິພພານບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັບດັກຍອດນິຍົມ) ບໍ່ແມ່ນ ຖ້າຍັງ
•ມີຜູ້ຮູ້
•ມີຄວາມສະວ່າງໃຫ້ຍຶດ
ຍັງເປັນຂັນທ໌

ຂໍ້ 14 : ນິພພານເປັນສຸກຫຼືບໍ ?
ຄຳຕອບ: ເອີ້ນວ່າ “ສຸກ” ເພາະບໍ່ມີທຸກຂ໌ ບໍ່ແມ່ນເພາະມີຄວາມສຸກໃຫ້ເສບ

ຂໍ້ 15 : ນິພພານຕ່າງຈາກສະຫວັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສະຫວັນ ມີສຸກ / ຍັງເກີດ–ດັບ
ນິພພານ ບໍ່ເສບສຸກ / ບໍ່ເກີດ–ດັບ

ຂໍ້ 16 : ນິພພານກ່ຽວກັບກັມແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ນິພພານ ຢູ່ນອກອຳນາດຂອງກັມ ກັມໝົດຜົນ ເພາະບໍ່ມີຜູ້ຍຶດຜົນ

ຂໍ້ 17 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຢູ່ໃນນິພພານບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນພາບຜິດ) ບໍ່ແມ່ນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ ແຕ່ດຳລົງຢູ່ ໂດຍບໍ່ຍຶດຂັນທ໌

ຂໍ້ 18 : ຫຼັງປະຣິນິພພານ ພະອະຣະຫັນຕ໌ໄປໃສ ?
ຄຳຕອບ: ຄຳວ່າ “ໄປ” ໃຊ້ບໍ່ໄດ້ ເໝືອນໄຟດັບ ບໍ່ໄປໃສ ບໍ່ຢູ່ໃສ

ຂໍ້ 19 : ນິພພານຕ່າງຈາກຄວາມຕາຍແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຄວາມຕາຍ = ຮູບແຕກ
ນິພພານ = ກິເລດດັບ
ຄົນຕາຍ ອາດບໍ່ໄດ້ນິພພານ ພະອະຣະຫັນຕ໌ມີນິພພານກ່ອນຕາຍ

ຂໍ້ 20 : ສະຫຼຸບນິພພານແບບບໍ່ຫຼົງ ?
•ບໍ່ແມ່ນວ່າງເປົ່າ
•ບໍ່ແມ່ນສູນ
•ບໍ່ແມ່ນຕົວຮູ້
•ບໍ່ແມ່ນທີ່ຢູ່
•ແມ່ນ ຄວາມສິ້ນເຫດແຫ່ງທຸກຂ໌

ຂໍ້ 21 : ຖ້ານິພພານບໍ່ເກີດ ແລ້ວເປັນຫຍັງຈຶ່ງເວົ້າວ່າ “ບັນລຸ”
ຄຳຄ້ານ ຖ້າບໍ່ເກີດ ບໍ່ເພີ່ມ ຈະບັນລຸໄດ້ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ : ຄຳວ່າ “ບັນລຸ” ໝາຍເຖິງ ການສິ້ນສິ່ງທີ່ບັງ “ອະວິຊຊາ” ບໍ່ແມ່ນໄດ້ຂອງໃໝ່
ຄືເມກຫາຍ → ຟ້າບໍ່ເກີດໃໝ່

ຂໍ້ 22 : ຖ້ານິພພານມີ ເປັນຫຍັງຄົນຈຶ່ງບໍ່ເຫັນ ?
ຄຳຄ້ານ ຂອງມີຢູ່ ເປັນຫຍັງບໍ່ຮູ້ກັນໝົດ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະຕັນຫາ ອະວິຊຊາບັງການຮູ້ ບໍ່ແມ່ນນິພພານບໍ່ມີ ແຕ່ຈິດຖືກປິດ

ຂໍ້ 23 : ນິພພານລີ້ຢູ່ທີ່ໃດ ?
ຄຳຖາມແຊກ (ຊ່ວນໃຫ້ຫຼົງ) ຢູ່ໃນຈິດ ຫຼື ນອກຈິດ
ຄຳຕອບ: ບໍ່ຢູ່ໃນ–ບໍ່ຢູ່ນອກ ເພາະ “ທີ່” ເປັນສົມມຸຕິ ນິພພານບໍ່ແມ່ນວັດຖຸ

ຂໍ້ 24 : ຖ້ານິພພານບໍ່ມີທີ່ຕັ້ງ ຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດ ?
ຄຳຄ້ານ ບໍ່ມີທີ່ ບໍ່ມີຮູບ ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍ ປັນຍາທີ່ບໍ່ອາສັຍອາຣົມ ເຊັ່ນ ຮູ້ວ່າໄຟດັບ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເຫັນໄຟ

ຂໍ້ 25 : ນິພພານແມ່ນອັດຕາບໍ ?
ຄຳຄ້ານ: ຖ້າບໍ່ເກີດ–ບໍ່ດັບ ກໍຕ້ອງແມ່ນຕົວຕົນຖາວອນແມ່ນບໍ
ຄຳຕອບ (ຕັດສັດທິຕິທັດ) ອັດຕາ = ສິ່ງທີ່ຍຶດຖືໄດ້
ນິພພານ = ສິ່ງທີ່ຍຶດບໍ່ໄດ້ ຖ້າຍຶດໄດ້ ນັ້ນບໍ່ແມ່ນນິພພານ

ຂໍ້ 26 : ນິພພານແຕກຕ່າງຈາກຄວາມວ່າງໃນສະມາທິຢ່າງໃດ ?
ຄຳຖາມຕໍ່ຢອດ ຈິດວ່າງ ສະຫງົບບ ລຶກ ຕ່າງຈາກນິພພານບ່ອນໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສະມາທິວ່າງ
•ຍັງມີຜູ້ສະເຫວີຍ
•ຍັງເສື່ອມໄດ້
ນິພພານ
•ບໍ່ມີຜູ້ສະເຫວີຍ
• ບໍ່ເສື່ອມ

ຂໍ້ 27 : ນິພພານເປັນສຸຂະເວທະນາບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນເວທະນາ
ສຸຂເວທະນາ : ເກີດ / ດັບ
ນິພພານ: ບໍ່ເກີດ / ບໍ່ດັບ

ຂໍ້ 28 : ຖ້າບໍ່ສຸກ ບໍ່ທຸກຂ໌ ຈະເອີ້ນວ່ານິພພານໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຄວາມສັບສົນ) ບໍ່ແມ່ນເວທະນາເສີຍໆ
ເວທະນາເສີຍໆ ຍັງເປັນຂັນທ໌ ແຕ່ນິພພານບໍ່ແມ່ນຂັນທ໌

ຂໍ້ 29 : ນິພພານຮັບຮູ້ອາລົມບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ຮັບຮູ້ອາລົມ ເພາະວ່າບໍ່ມີອາຍະຕະນະໃຫ້ຮັບ

ຂໍ້ 30 : ຖ້າບໍ່ມີການຮັບຮູ້ ຈະເອີ້ນວ່າ “ຍັງຢູ່” ໄດ້ແນວໃດ ? ຄຳຄ້ານລຶກ
ຄຳຕອບ ຄຳວ່າ “ຢູ່” ໃຊ້ກັບສິ່ງທີ່ເກີດ–ດັບ
ນິພພານ ຢູ່ນອກພາສາໂລກ

ຂໍ້ 31 : ການດັບຕັນຫາເທົ່າກັບນິພພານບໍ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນ ຖ້າດັບໂດຍບໍ່ເຫຼືອເຊື້ອ
ດັບຊົ່ວຄາວ ≠ ນິພພານ

ຂໍ້ 32 : ເປັນຫຍັງບາງຄົນສະຫງົບຫຼາຍ ແຕ່ຍັງບໍ່ພົ້ນທຸກຂ໌ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ ສະຫງົບ ≠ ດັບອະວິຊາ
ຍັງມີ ຜູ້ສະຫງົບ / ຜູ້ຮູ້ ລີ້ຊ່ອນຢູ່

ຂໍ້ 33 : ນິພພານກ່ຽວກັບປັນຍາແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ນິພພານ ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍ ໂລກຸດຕະລະປັນຍາ ບໍ່ແມ່ນປັນຍາຄິດ

ຂໍ້ 34 : ປັນຍາເຫັນນິພພານ ເຫັນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ (ລະອຽດຫຼາຍ) ບໍ່ເຫັນເປັນພາບ ບໍ່ເຫັນເປັນສະພາວະ ແຕ່
ສິ່ງທີ່ເຄີຍຍຶດ ດັບໄປ ນັ້ນແຫຼະຄືການຮູ້

ຂໍ້ 35 : ໃນຂະນະເຫັນນິພພານ ຍັງມີຂັນທ໌ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ມີຂັນທ໌ເຮັດວຽກ ແຕ່ບໍ່ມີອຸປາທານຂັນທ໌ ຕ່າງກັນຢູ່ຈຸດນີ້

ຂໍ້ 36 : ນິພພານເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຫຍັງບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຫຍັງ ແຕ່ ເປັນທີ່ສິ້ນເຫດທັງປວງ

ຂໍ້ 37 : ນິພພານຖາວອນບໍ ?
ຄຳຕອບ (ແກ້ຄຳຖາມຜິດ) ຄຳວ່າ “ຖາວອນ” ໃຊ້ກັບສິ່ງທີ່ຕັ້ງຢູ່
ນິພພານ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ ບໍ່ເສື່ອມ

ຂໍ້ 38 : ເປັນຫຍັງພຣະພຸດທະເຈົ້າບໍ່ອະທິບາຍນິພພານໃຫ້ເປັນຮູບປະທັມ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ ຄຳອະທິບາຍ ຈະກາຍເປັນອາລົມໃຫ້ຍຶດ

ຂໍ້ 39 : ນິພພານສອນກັນໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ສອນໄດ້ ແຕ່ສອນທາງ ບໍ່ສອນຕົວນິພພານ

ຂໍ້ 40 : ສະຫຼຸບນິພພານແບບບໍ່ເປີດຊ່ອງໃຫ້ຫຼົງ ?
ຄຳຕອບສຸດທ້າຍຂອງຊ່ວງນີ້
• ບໍ່ແມ່ນຂອງ
• ບໍ່ແມ່ນສະພາວະໃຫ້ເສບ
• ບໍ່ແມ່ນຄວາມວ່າງເສີຍ
• ແມ່ນຄວາມສິ້ນເຊື້ອແຫ່ງທຸກ
• ຮູ້ໄດ້ເມື່ອບໍ່ເຫຼືອຜູ້ຍຶດ

ຂໍ້ 41 : ອຸປະມາ “ໄຟດັບ” ໝາຍຄວາມວ່າຈັ່ງໃດ ?
ຄຳຕອບ (ອຸປະມາຄລາດສິກ) ເມື່ອໄຟດັບ
• ບໍ່ໄດ້ໄປທາງໃດ
• ບໍ່ໄດ້ຢູ່ບ່ອນໃດ
• ບໍ່ໄດ້ສູນເປັນອັນໃດ
ເພາະວ່າ ເຊື້ອໝົດ ນິພພານກໍເຊັ່ນດຽວກັນ “ເຊື້ອນັ້ນ” ແມ່ນຕັນຫາ ແລະ ອະວິຊາ

ຂໍ້ 42 : ຖ້າໄຟດັບເພາະເຊື້ອໝົດ ແລ້ວນິພພານແມ່ນຄວາມບໍ່ມີແມ່ນບໍ ?
ຄຳຄ້ານ ເມື່ອເຊື້ອໝົດ ໄຟບໍ່ເຫຼືອ ນັ້ນໝາຍວ່າສູນແມ່ນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນສູນ ແຕ່ບໍ່ຖືກປຸງໃຫ້ມີອີກ
ສູນ = ມີແລ້ວຫາຍ
ນິພພານ = ບໍ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ

ຂໍ້ 43 : ຫຼັງປະຣິນິພພານ ຍັງມີອີ່ຫຍັງເຫຼືອບໍ ?
ເປັນຄຳຖາມຜິດຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ
ຄຳຕອບ: ຄຳວ່າ “ເຫຼືອ” ໃຊ້ກັບສິ່ງທີ່ເປັນຂອງ
ນິພພານ: ບໍ່ມີຂອງໃຫ້ເຫຼືອ

ຂໍ້ 44 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ຫຼັງປະຣິນິພພານ ເປັນອັຍໃດ ?
ຄຳຕອບ (ຕາມມິລິນທະປັນຫາແທ້) ບໍ່ອາດກ່າວໄດ້ວ່າ
• ມີ
• ບໍ່ມີ
• ມີແລະບໍ່ມີ
• ບໍ່ແມ່ນທັງສອງ
ເພາະວ່າພາສາໂລກ ໃຊ້ກັບສິ່ງທີ່ເກີດ–ດັບເທົ່ານັ້ນ

ຂໍ້ 45 : ດັ່ງນັ້ນ ນິພພານອະທິບາຍບໍ່ໄດ້ເລີຍບໍ ?
ຄຳຕອບ: ອະທິບາຍໄດ້ ໃນແງ່
• ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນ
• ສິ່ງທີ່ດັບໄປ
ແຕ່ບໍ່ອະທິບາຍວ່າ “ສິ່ງນັ້ນຄືອັນໃດ”

ຂໍ້ 46 : ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຕ້ອງປະຕິບັດ ຖ້ານິພພານບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ໄດ້ມາ ?
ຄຳຕອບ: ປະຕິບັດ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອໄດ້ ແຕ່ເພື່ອ ເລີກຫຼົງ / ເລີກຍຶດ

ຂໍ້ 47 : ການລະອັດຕາ ແມ່ນການເຂົ້ານິພພານຫຼືບໍ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນ ຖ້າລະຈົນ ບໍ່ມີຜູ້ລະເຫຼືອຢູ່
ຖ້າຍັງຮູ້ສຶກວ່າ “ເຮົາລະໄດ້” ນັ້ນຍັງບໍ່ຈົບ

ຂໍ້ 48 : ນິພພານແມ່ນຂອງສູງສຸດບໍ
ຄຳຕອບ (ກັນການຍຶດນິພພານ) ໃນແງ່ໂລກ ເອີ້ນວ່າສູງສຸດ
ໃນແງ່ປະຕິບັດ ຖ້າຍຶດວ່າສູງສຸດ ຈະກາຍເປັນອຸປາທານໃໝ່

ຂໍ້ 49 : ເປັນຫຍັງບາງຄົນເວົ້າເຖິງນິພພານແລ້ວເບິ່ງເສີຍຊາ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະເຂົ້າໃຈຜິດ ຄິດວ່າ ບໍ່ຈຳເປັນຮັບຜິດຊອບໂລກ
ນິພພານແທ້ ເຮັດໃຫ້ ກະຣຸນາສົມບູນຂຶ້ນ

ຂໍ້ 50 : ຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ບັນລຸ ຄວນຄິດເຖິງນິພພານແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຄິດໃນຖານະ ຈຸດສິ້ນທຸກຂ໌ ບໍ່ແມ່ນເປົ້າໝາຍໃຫ້ຍຶດ

ຂໍ້ 51 : ນິພພານກ່ຽວກັບຊີວິດປະຈຳວັນຢ່າງໃດ ?
ຄຳຕອບ : ທຸກເທື່ອທີ່ ບໍ່ຍຶດ / ບໍ່ຕໍ່ເລື່ອງ / ບໍ່ສ້າງຕົວຕົນ
ຕອນນັ້ນແຫຼະ ຄືກິ່ນຂອງນິພພານ

ຂໍ້ 52 : ການວາງອຸປາທານນ້ອຍໆ ນັບເປັນນິພພານບໍ ?
ຄຳຕອບ: ນັບເປັນ ເງົາຂອງນິພພານ ຫຼື ນິພພານຊົ່ວຂະນະ
ບໍ່ແມ່ນປະຣິນິພພານ ແຕ່ເປັນທາງດຽວກັນ

ຂໍ້ 53 : ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເນັ້ນ “ບໍ່ຍຶດ” ຫຼາຍກວ່າ “ຮູ້” ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ ການຮູ້ຍັງແອບມີຜູ້ຮູ້ ການບໍ່ຍຶດ ບໍ່ມີທີ່ຕັ້ງຂອງອັດຕາ

ຂໍ້ 54 : ຄວາມວ່າງແນວໃດເປັນມິດສາ ?
ຄຳຕອບ (ກັນການຫຼົງ)
• ວ່າງເພາະກົດ
• ວ່າງເພາະເພ່ງ
• ວ່າງເພາະໜີໂລກ
ທັງໝົດນີ້ ຄືການວ່າງປອມໆ

ຂໍ້ 55 : ຄວາມວ່າງແນວໃດເປັນສັມມາ
ຄຳຕອບ
• ວ່າງຈາກອຸປາທານ
• ວ່າງແຕ່ຮູ້ເຫດ–ຜົນ
• ວ່າງແຕ່ເມດຕາ

ຂໍ້ 56 : ນິພພານເຮັດໃຫ້ຊີວິດໄຮ້ຄວາມໝາຍຫຼືບໍ ?
ຄຳຕອບ: ກົງກັນຂ້າມ ເພາະວ່າ ບໍ່ມີຫຍັງຕ້ອງເອົາ ທຸກຢ່າງຈຶ່ງໃຫ້ໄດ້

ຂໍ້ 57 : ເປັນຫຍັງພຣະພຸດທະເຈົ້າບໍ່ເລັ່ງໃຫ້ທຸກຄົນຄິດເຖິງນິພພານຕະຫຼອດເວລາ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ ຄົນຈະນຳນິພພານ ໄປເຮັດເປັນອັດຕາ
ຈຶ່ງສອນ ສີນ → ສະມາທິ → ປັນຍາ ກ່ອນສະເໝີ

ຂໍ້ 58 : ນິພພານສຳພັນກັບສີລແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສີລ ແມ່ນການບໍ່ເພີ່ມເຊື້ອ ໃຫ້ໄຟທຸກຂ໌

ຂໍ້ 59 : ນິພພານສຳພັນກັບສະມາທິແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສະມາທິ ເຮັດໃຫ້ເຫັນຊັດເຈນ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນນິພພານເອງ

ຂໍ້ 60 : ສະຫຼຸບນິພພານທັງໝວດ ?
• ບໍ່ແມ່ນສູນ
• ບໍ່ແມ່ນຖາວອນ
• ບໍ່ແມ່ນຕົວຮູ້
• ບໍ່ແມ່ນບ່ອນ/ທີ່ ຢູ່
• ແຕ່ຄືຄວາມສິ້ນເຊື້ອແຫ່ງທຸກ
• ຮູ້ໄດ້ເມື່ອບໍ່ເຫຼືອຜູ້ຍຶດ
ນິພພພານ ບໍ່ໄດ້ “ໄດ້ອີ່ຫຍັງ” ແຕ່ “ບໍ່ມີອັນຕ້ອງເປັນແ
ຖ້າຍັງຖາມວ່າ “ໃຜຮູ້ນິພພານ” ນັ້ນຍັງບໍ່ແມ່ນ
ນິພພານ ບໍ່ແມ່ນ “ໄດ້ຫຍັງ” ແຕ່ແມ່ນ “ບໍ່ມີຫຍັງຕ້ອງເປັນ”


ໝວດທີ 4 : ກັມ

ບໍ່ມີຕົວຕົນ = ບໍ່ຕ້ອງຮັບຜົນ ແມ່ນຈິງບໍ ?

ຂໍ້ 1 : ກັມ ແທ້ໆແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ (ນິຍາມຊັດທີ່ສຸດ) ກັມ ແມ່ນການກະທຳທີ່ມີເຈດຕະນາ
ບໍ່ແມ່ນທຸກການເຄື່ອນໄຫວ
ບໍ່ແມ່ນທຸກຄວາມຄິດທີ່ຜຸດຂຶ້ນ

ຂໍ້ 2 : ເຈດຕະນາຢູ່ຈຸດໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເຈດຕະນາຢູ່ໃນ ສັງຂາຣຂັນທ໌ ເປັນຕົວກຳນົດວ່າ ການກະທຳນັ້ນ ເປັນກັມ ຫຼື ບໍ່

ຂໍ້ 3 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ກັມຍັງມີບໍ ?
ຄຳຕອບ (ຕັດຄວາມຫຼົງຢ່າງຂາດ) ມີ ເພາະວ່າ ກັມ ບໍ່ຕ້ອງການ “ຕົວຕົນ” ແຕ່ຕ້ອງການ “ເຫດ”
ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງຖາວອນ ແຕ່ຜົນຍັງເກີດຕາມເຫດ

ຂໍ້ 4 : ຖ້າບໍ່ມີຜູ້ເຮັດ ໃຜຮັບຜົນກັມ ?
ຄຳຕອບ: ຜົນເກີດກັບ ກະແສຂັນທ໌ທີ່ສືບຕໍ່ກັນ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີ “ໃຜ”
ປຽບເຫມືອນເມັດພຶດໃຫ້ຜົນ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີຕົ້ນເກົ່າມາຢືນຮັບ

ຂໍ້ 5 : ກັມສາມາດສູນໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ສູນ ຕາບໃດທີ່ ຍັງມີເຫດຮອງຮັບ
ເມື່ອເຫດໝົດ ກັມກໍໝົດຜົນເອງ

ຂໍ້ 6 : ກັມເກົ່າ – ກັມໃໝ່ ຕ່າງກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ:
•ກັມເກົ່າ = ເຫດທີ່ເຮັດໄປແລ້ວ
•ກັມໃໝ່ = ເຈດຕະນາໃນປັດຈຸບັນ
ປັດຈຸບັນສຳຄັນທີ່ສຸດ ເພາະກຳລັງສ້າງເຫດໃໝ່ຢູ່ຕະຫຼອດ

ຂໍ້ 7 : ກັມມີດີ–ຊົ່ວ–ກາງ ແທ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ແທ້
•ກຸສົນກັມ
•ອະກຸສົນກັມ
•ອັພະຍາກະຕະກັມ (ບໍ່ໃຫ້ຜົນ)

ຂໍ້ 8 : ອັບພະຍາກະຕະກັມ ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງ) ແມ່ນການກະທຳ ທີ່ບໍ່ມີເຈດຕະນາກຸສົນ ຫຼື ອະກຸສົນ ເຊັ່ນ
•ການຍ່າງຂອງພະອະຣະຫັນຕ໌
•ການເຄື່ອນໄຫວຕາມຮ່າງກາຍ

ຂໍ້ 9 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ເຮັດກັມບໍ ?
ຄຳຕອບ: ເຮັດ “ກິຣິຍາ” ແຕ່ບໍ່ເຮັດກັມໃຫ້ເກີດຜົນຕໍ່ໄປ ເພາະບໍ່ມີອະວິຊາເປັນເຊື້ອ

ຂໍ້ 10 : ເຮັດດີແລ້ວ ເປັນຫຍັງຍັງທຸກຂ໌ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະກັມເກົ່າຍັງໃຫ້ຜົນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເພີ່ມກັມໃໝ່
ນີ້ແມ່ນຄວາມຕ່າງລະຫວ່າງ ຄົນດີທົ່ວໄປ ກັບ ຜູ້ມີປັນຍາ

ຂໍ້ 11 : ເຮັດຊົ່ວແລ້ວ ເປັນຫຍັງຍັງສຸກ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະກັມດີຍັງບໍ່ໝົດຜົນ ກັມຊົ່ວຍັງບໍ່ໃຫ້ຜົນ
ກັມບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຜົນພ້ອມກັນທັງໝົດ

ຂໍ້ 12 : ກັມໃຫ້ຜົນເມື່ອໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເມື່ອປັດໃຈພ້ອມ ບໍ່ແມ່ນຕາມຄວາມຢາກ ບໍ່ແມ່ນຕາມຄວາມເຊື່ອ

ຂໍ້ 13 : ກຳປ່ຽນໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ປ່ຽນ ຜົນໃນອະນາຄົດ ໄດ້ດ້ວຍເຈດຕະນາໃນປັດຈຸບັນ ບໍ່ໄດ້ລົບອະດີດ ແຕ່ບໍ່ຕໍ່ເຫດໃໝ່

ຂໍ້ 14 : ການປະຕິບັດທຳ ລ້າງກັມໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງ) ບໍ່ແມ່ນລ້າງ ແຕ່ເຮັດໃຫ້ກັມໝົດອຳນາດ
ປຽບເຫມືອນໄຟບໍ່ມີເຊື້ອ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໄປດັບໄຟເກົ່າ

ຂໍ້ 15 : ນິພພານກ່ຽວກັບກັມແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ນິພພານຄື ພາວະທີ່ກັມໝົດຜົນ ເພາະບໍ່ມີຜູ້ຍຶດຜົນ

ຂໍ້ 16 : ກັມກັບສິລສຳພັນກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສິລ ຄື ການຕັດກັມຫຍາບ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນທາງ

ຂໍ້ 17 : ກັມກັບສະມາທິກ່ຽວກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສະມາທິ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ເຜີສ້າງກັມຊ້ຳຊ້ອນ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຕົວຈົບກັມ

ຂໍ້ 18 : ກັມກັບປັນຍາກ່ຽວກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ປັນຍາ ຕັດຮາກກັມ ຄື ອະວິຊາ ເມື່ອບໍ່ຫຼົງ ບໍ່ປຸງ ກັມກໍໝົດສິ້ນອຳນາດ

ຂໍ້ 19 : ຜູ້ເຂົ້າໃຈອະນັດຕາຜິດ ຈະເປັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ (ເຕືອນໄວ້ເດິ) ຈະຄິດວ່າ: ເຮັດແລ້ວບໍ່ຕ້ອງຮັບ ນີ້ຄືອຸຈເສທທິດຖິ ອັນຕະລາຍຫຼາຍ

ຂໍ້ 20 : ສະຫຼຸບກັມແບບບໍ່ຫຼົງ
•ບໍ່ມີຕົວຕົນ
•ແຕ່ມີເຫດ–ຜົນ
•ເຈດຕະນາແມ່ນຫົວໃຈ
•ປັດຈຸບັນສຳຄັນທີ່ສຸດ
•ປັນຍາຕັດກຳ ບໍ່ແມ່ນໜີກຳ

ຂໍ້ 21 : ກັມຢູ່ທີ່ໃດ ?
ຄຳຕອບ: ກັມ ບໍ່ໄດ້ຖືກເກັບໄວ້ໃນທີ່ບ່ອນໃດ ກັມແມ່ນສັກກະຍະພາບຂອງເຫດ
ທີ່ພ້ອມໃຫ້ຜົນ ເມື່ອປັດໃຈຄົບຖ້ວນ

ຂໍ້ 22 : ກັມສະສົມໄດ້ແນວໃດ ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ?
ຄຳຕອບ: ສະສົມຢູ່ໃນ ກະແສສັງຂາຣ–ວິນຍານ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີ “ຜູ້ສະສົມ”
ມີແຕ່ເຫດທີ່ສືບຕໍ່ເນື່ອງກັນໄປ

ຂໍ້ 23 : ກັມກັບຂັນທ໌ກ່ຽວກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ
•ຂັນທ໌ = ໂຄງສ້າງຂອງປະສົບການ
•ກັມ = ຕົວກຳນົດທິດທາງຂອງປະສົບການ
ກັມເປັນເຫດ ຂັນທ໌ເປັນທີ່ປາກົດຜົນ

ຂໍ້ 24 : ກັມເຮັດໃຫ້ເກີດພົບໃໝ່ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເມື່ອຍັງມີ ຕັນຫາ + ອຸປາທານ ກັມຈະປຸງພົບໃໝ່ໃຫ້ສືບຕໍ່
ບໍ່ແມ່ນມີ “ວິນຍານດວງເກົ່າ” ຍ້າຍຮ່າງ ໄປເລື້ອຍໆ

ຂໍ້ 25 : ອັນໃດເປັນຕົວເຊື່ອມຊາດ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງວິນຍານຖາວອນ) ບໍ່ແມ່ນວິນຍານຖາວອນ ແຕ່ຄື ກັມ + ຕັນຫາ
ປຽບເຫມືອນໄຟຈາກທຽນເລ່ມໜຶ່ງ ໄປຈຸດອີກເລ່ມ ບໍ່ແມ່ນໄຟດວງເກົ່າຍ້າຍບ່ອນ

ຂໍ້ 26 : ຖ້າກັມກຳນົດໝົດແລ້ວ ຈະປະຕິບັດໄປເຮັດຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ກັມເກົ່າ ໃຫ້ຜົນຕາມເຫດ ແຕ່ ກັມໃໝ່ກຳລັງເກີດທຸກຂະນະ
ການປະຕິບັດ ຄື ການ ຢຸດສ້າງເຫດຊ້ຳໆ

ຂໍ້ 27 : ຍັງມີເສລີພາບຢູ່ບໍ ຖ້າມີແຕ່ກັມ ?
ຄຳຕອບ: ມີໃນລະດັບ ການເລືອກເຈດຕະນາໃນປັດຈຸບັນ
ບໍ່ແມ່ນອິສະລະເສລີຈາກເຫດ ແຕ່ເປັນອິສະລະເສລີໃນການ “ບໍ່ຕໍ່ເຫດ”

ຂໍ້ 28 : ກັມບັງຄັບຄວາມຄິດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ບັງຄັບ ແຕ່ຊັກນຳ ຖ້າມີສະຕິ ຈະສາມາດບໍ່ເຮັດຕາມໄດ້

ຂໍ້ 29 : ຄວາມເຄີຍຊິນ ເປັນກັມບໍ ?
ຄຳຕອບ: ເປັນຜົນຂອງກັມ ແລະ ເປັນເຫດຂອງກັມໃໝ່ ຖ້າເຜີເຮັດຊ້ຳ

ຂໍ້ 30 : ກັມເຮັດວຽກທຸກຂະນະຈິດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນ ເພາະເຈດຕະນາເກີດທຸກຂະນະ ແມ່ນພຽງ ມັກ / ຊັງ ກໍເປັນກັມແລ້ວ

ຂໍ້ 31 : ກັມແຮງ – ກັມອ່ອນ ຕ່າງກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຕ່າງກັນທີ່
•ເຈດຕະນາແຮງ ຫຼື ອ່ອນ
•ເຮັດຊ້ຳ ຫຼື ບໍ່
•ມີປັນຍາກຳກັບ ຫຼື ບໍ່

ຂໍ້ 32 : ກັມຂັດແຍ້ງກັນໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ໄດ້ ກັມໜຶ່ງໃຫ້ຜົນ ອີກກັມໜຶ່ງລໍຖ້າ ປຽບເຫມືອນເມັດພືດຫຼາຍຊະນິດ ບໍ່ງອກພ້ອມກັນ

ຂໍ້ 33 : ການໃຫ້ອະໄພ ປ່ຽນກັມໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ປ່ຽນເຈດຕະນາປັດຈຸບັນ ຈຶ່ງປ່ຽນທິດທາງຜົນໃນອະນາຄົດ ບໍ່ໄດ້ລົບອະດີດ ແຕ່ບໍ່ຕໍ່ໂຊ່ໃໝ່

ຂໍ້ 34 : ກັມກັບອາລົມກ່ຽວກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ອາລົມ
•ເປັນຜົນຂອງກັມເກົ່າ
•ເປັນເຫດຂອງກັມໃໝ່
ຖ້າຮູ້ທັນອາລົມ ກັມຈະຈົບຢູ່ບ່ອນນັ້ນ

ຂໍ້ 35 : ຄວາມໂກດເປັນກັມບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຕົວຄວາມໂກດເປັນຜົນ ການປຸງຕໍ່ / ດ່າ / ທຳຮ້າຍ ນັ້ນແຫຼະຄື ກັມ

ຂໍ້ 36 : ການຮູ້ທັນຕັນຫາ ເຮັດໃຫ້ກັມຢຸດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຢຸດການສ້າງກັມໃໝ່ທັນທີ ທີ່ບໍ່ຕາມຕັນຫາໄປ

ຂໍ້ 37 : ກັມກ່ຽວກັບການເກີດ–ດັບຂອງຂັນທ໌ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ກັມ ກຳນົດລັກສະນະການເກີດຂອງຂັນທ໌ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຄວບຄຸມທຸກຂະນະ

ຂໍ້ 38 : ເປັນຫຍັງພະພຸດທະເຈົ້າສອນກັມ ແຕ່ບໍ່ໃຫ້ຍຶດກັມ
ຄຳຕອບ: ເພື່ອ ໃຫ້ເຂົ້າໃຈເຫດ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອສ້າງຕົວຕົນຜູ້ຮັບໂທດ
ຍຶດກັມ = ອັດຕາອີກຮູບແບບໜຶ່ງ

ຂໍ້ 39 : ຜູ້ປະຕິບັດຄວນວາງໃຈຕໍ່ກັມຢ່າງໃດ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ໂທດອະດິຕ / ບໍ່ປະມາດປັດຈຸບັນ / ບໍ່ຢ້ານອະນາຄົຕ
ຂໍ້ 40 : ສະຫຼຸບກັມຊ້ວງນີ້ ?
* ກັມບໍ່ແມ່ນໂຊກຊະຕາ
* ບໍ່ໄດ້ກຳໜົດທັງໝົດ
* ປັດຈຸບັນປ່ຽນໄດ້
* ປັນຍາເຮັດໃຫ້ກັມໝົດອຳນາດ
* ບໍ່ມີຕົວຕົນ = ພົ້ນທຸກທັນທີ / ບໍ່ຕ້ອງຮັບຜົນ

ຂໍ້ 41 : ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີຕົວຕົນ ຮັບກັມແນວໃດ ?
ຄຳຖາມແກນຫຼັກທີ່ສຸດ ຄຳຕອບ: ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີ “ຜູ້ຮັບ” ມີແຕ່ ຜົນເກີດເມື່ອເຫດພ້ອມ
ປຽບເໝືອນສຽງເກີດຈາກການດີດສາຍ ບໍ່ຕ້ອງມີເຈົ້າຂອງສຽງ

ຂໍ້ 42 : ຖ້າບໍ່ມີຜູ້ຮັບ ເປັນຫຍັງຍັງເວົ້າວ່າ “ພວກເຮົາ” ທຸກຂ໌ ?
ຄຳຕອບ: ນັ້ນເປັນພາສາຊາວໂລກໃຊ້ເພື່ອສື່ສານ
ໃນທາງທັມ ມີແຕ່ ທຸກຂ໌ເກີດ – ທຸກຂ໌ດັບ ບໍ່ແມ່ນ “ໃຜ” ທຸກຂ໌

ຂໍ້ 43 : ຄວາມຈຳເປັນຂອງຄຳວ່າ “ບຸກຄົນ” ຄືຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ເພື່ອວິນັຍ / ສີລ / ການສອນ
ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຢືນຢັນຕົວຕົນຖາວອນ

ຂໍ້ 44 : ກັມ ແລະ ນິພພານ ຂັດກັນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ຂັດ ກັມເຮັດວຽກໃນ ສັງຂະຕະທັມ
ນິພພານແມ່ນ ອະສັງຂະຕະທັມ

ຂໍ້ 45 : ຄົນຍັງມີກັມ ເຂົ້ານິພພານໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ໄດ້ ຖ້າບໍ່ມີການຍຶດກັມ ກັມເກົ່າອາດໃຫ້ຜົນ ແຕ່ບໍ່ຜູກຈິດ

ຂໍ້ 46 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງເສວຍຜົນກັມບໍ ?
ຄຳຕອບ: ສະເຫວີຍຜົນທາງກາຍ ແຕ່ບໍ່ສະເຫວີຍຜົນທາງໃຈ “ບໍ່ມີທຸກຊ້ອນ”

ຂໍ້ 47 : ຖ້າເຊັ່ນນັ້ນ ກັມຍັງມີປະໂຫຍດອັນໃດ ?
ຄຳຕອບ: ກັມ
•ສອນເລື່ອງເຫດ–ຜົນ
•ສອນຄວາມຮັບຜິດຊອບ
•ສອນທາງອອກ
ບໍ່ແມ່ນມີໄວ້ຂູ່ຂວັນ

ຂໍ້ 48 : ຄວາມເຫັນຜິດເລື່ອງກັມ ມີຈັກແບບ ?
ຄຳຕອບ (ສະຫຼຸບໃຫຍ່)
1.ກັມບໍ່ມີຜົນ
2.ກັມກຳນົດໝົດທຸກຢ່າງ
3.ບໍ່ມີຕົວຕົນ ເລີຍບໍ່ຕ້ອງຮັບ
4.ທຸກຢ່າງເປັນກັມ ບໍ່ຕ້ອງເຮັດຫຍັງທັງນັ້ນ
ທັງ 4 ແບບ = ມິຈສາທິດຖິ

ຂໍ້ 49 : ທາງສາຍກາງເລື່ອງກັມແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ:
•ເຫັນເຫດ–ຜົນ
•ບໍ່ໂທດອະດີດ
•ບໍ່ປະມາດປັດຈຸບັນ
•ບໍ່ຍຶດຕົວຕົນ

ຂໍ້ 50 : ເປັນຫຍັງພຣະພຸດທະເຈົ້າບໍ່ສອນກັມເລິກໃຫ້ທຸກຄົນ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະ ຄົນຟັງຜິດຈະຫຼົງຫນັກກວ່າເກົ່າ
“ມິລິນທະປັນຫາ” ແມ່ນການສອນລະດັບ ປັນຍາຊົນ

ຂໍ້ 51 : ການປະຕິບັດເພື່ອຕັດກັມ ເລີ່ມຈາກໃສ ?
ຄຳຕອບ: ເລີ່ມທີ່ ເຈດຕະນານ້ອຍທີ່ສຸດ ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ

ຂໍ້ 52 : ການເຫັນໄຕຣລັກສະນະ ຕັດກັມແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເຫັນວ່າ
•ບໍ່ທ່ຽງ / ເປັນທຸກ / ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ
ຈິດຈະບໍ່ຢາກຕໍ່ເຫດ

ຂໍ້ 53 : ເຫດໃດປັນຍາຈຶ່ງສູງກວ່າສີລແລະສະມາທິ ?
ຄຳຕອບ: ສີລ–ສະມາທິ ກົດກັມ
ປັນຍາ ຖອນຮາກກັມ

ຂໍ້ 54 : ຜູ້ເຂົ້າໃຈກັມຖືກ ຈະມີລັກສະນະເປັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ:
•ບໍ່ໂທດໃຜ
•ບໍ່ໂທດຕົນເອງ
•ບໍ່ປະມາດ
•ບໍ່ຫຼົງບຸນ–ບາບ

ຂໍ້ 55 : ການອ້າງ “ກັມເກົ່າ” ມັນອັນຕະລາຍແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເຮັດໃຫ້
•ບໍ່ຮັບຜິດຊອບປັດຈຸບັນ ແລະ ບໍ່ພັດທະນາຕໍ່

ຂໍ້ 56 : ກັມ ແລະ ຄວາມຍຸດຕິທຳ ກ່ຽວກັນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ກັມ ບໍ່ແມ່ນສານຕັດສິນ ແຕ່ເປັນກົດທຳມະຊາດ ບໍ່ລຳອຽງ ບໍ່ມີເຈດຕະນາ

ຂໍ້ 57 : ເປັນຫຍັງຕ້ອງເຂົ້າໃຈກັມກ່ອນ ຈຶ່ງເວົ້າເຖິງນິພພານ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະ ນິພພານ = ການສິ້ນເຫດ
ຖ້າບໍ່ຮູ້ເຫດ ຈະເຂົ້າໃຈນິພພານຜິດພ້ຽນ

ຂໍ້ 58 : ຄົນຫຼົງອະນັດຕາ ມັກພາດຈຸດໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຄິດວ່າ ບໍ່ມີເຮົາ = ເຮັດອີ່ຫຍັງກໍໄດ້
ນີ້ແມ່ນ ອຸຈເສທທິດຖິ ແບບຊ່ອນຮູບ

ຂໍ້ 59 : ຄຳສອນເລື່ອງກັມໃນໜັງສືເຫຼັ້ມນີ້ ຕ່າງຈາກທີ່ອື່ນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ເລິກ / ເປັນຕັກກະ / ກັນຫຼົງ / ບໍ່ປອບໃຈ

ຂໍ້ 60 : ບົດສະຫຼຸບໝວດກັມ
ຄຳຕອບສຸດທ້າຍຂອງໝວດນີ້
ບໍ່ມີຕົວຕົນ
ແຕ່ມີເຫດ–ຜົນ
ບໍ່ມີຜູ້ຮັບຖາວອນ
ແຕ່ຜົນບໍ່ເຄີຍຫາຍ
ປັດຈຸບັນແມ່ນກະແຈ
ປັນຍາແມ່ນທາງອອກ

🔚 ປິດໝວດທີ 4 : ກັມ
ໝວດນີ້ເຮັດໜ້າທີ່ “ວາງຮາກຖານຄວາມຮັບຜິດຊອບ ໂດຍບໍ່ສ້າງອັດຕາ”
ອະນັດຕາ ບໍ່ໄດ້ຍົກເລີກຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແຕ່ເຮັດໃຫ້ຮັບຜິດຊອບຕໍ່ “ເຫດ” ຢ່າງຖືກຕ້ອງ

ໝວດທີ 5 : ປະຕິຈະສະມຸບປາດ
ຕອນນີ້ແມ່ນ ແກນກາງທີ່ສຸດຂອງພຣະພຸດທະສາສະໜາ
ມິລິນທະປັນຫາ ໃຊ້ ປະຕິຈະສະມຸບປາດ ເພື່ອ

ປິດທັງ “ອັດຕະວາດ” ແລະ “ອຸຈເສດວາດ” ພ້ອມກັນ

ໄດ້ຄັບ
ຕໍ່ໄປນີ້ແມ່ນ ໝວດ 5 : ປະຕິຈະສະມຸບາດ (1–20)
ຂຽນເປັນ ພາສາລາວທັງໝົດ, ຮັກສາແກ່ນມິລິນທະປັນຫາເຕັມ, ແລະ ກັນທາງຫຼົງທຸກຈຸດ

ໝວດນີ້ແມ່ນ “ກະດູກສັນຫຼັງ” ຂອງພຸດທະທຳ
ຖ້າເຂົ້າໃຈຖືກ → ອະນັດຕາ, ຂັນ 5, ກຳ, ນິພພານ ຈະຕໍ່ກັນເອງ
ຖ້າເຂົ້າໃຈຜິດ → ຈະຫຼົງ “ຜູ້ເກີດ / ຜູ້ໄປເກີດ” ທັນທີ


⸻

ໝວດ 5 : ປະຕິຈະສະມຸບາດ

ຂໍ້ 1 : ປະຕິຈະສະມຸບາດແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນຫຼັກທີ່ອະທິບາຍວ່າ “ເມື່ອມີສິ່ງນີ້ → ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງເກີດ ເມື່ອສິ່ງນີ້ດັບ → ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງດັບ”
ບໍ່ມີຜູ້ສ້າງ / ບໍ່ມີຜູ້ບັນຊາ / ມີແຕ່ ເຫດ–ຜົນ → ເຫດ–ຜົນ ສືບຕໍ່ເນື້ອງກັນໄປ

ຂໍ້ 2 : ປະຕິຈະສະມຸບາດສອນເລື່ອງຕົວຕົນຫຼືບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ສອນຕົວຕົນ ແຕ່ສອນວ່າ ຄວາມເຊື່ອວ່າ “ມີຕົວຕົນ” ເກີດຈາກການຕໍ່ເຫດຜິດ

ຂໍ້ 3 : ປະຕິຈະສະມຸບາດກັບອະນັດຕາກ່ຽວກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ປະຕິຈະສະມຸບາດ ແມ່ນຫຼັກທີ່ພິສູດອະນັດຕາໂດຍກົງ
ເພາະທຸກສິ່ງ ເກີດເພາະເຫດ - ດັບເພາະເຫດ → ບໍ່ມີໃຜຄຸມ

ຂໍ້ 4 : ອະວິຊາແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ອະວິຊາ ບໍ່ແມ່ນຄວາມບໍ່ຮູ້ທຳດາ ແຕ່ຄືຮູ້ຜິດ / ເຫັນຜິດ / ຕໍ່ເຫດຜິດ / ປິດບັງທັງໝົດ

ຂໍ້ 5 : ອະວິຊາເກີດຈາກສັຍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຕາຍຕົວ ເຊິ່ງອາໄສອາສະວະເປັນເຫດເກິດ
ຈາກການບໍ່ເຫັນຕາມຄວາມເປັນຈິງຂອງຂັນທ໌ 5


ຂໍ້ 6 : ອະວິຊາດັບໄດ້ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ດັບໄດ້ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນການຂ້າ ແຕ່ເປັນການເຫັນຖືກ ເມື່ອເຫັນຖືກ → ອະວິຊາບໍ່ມີທີ່ຢືນ

ຂໍ້ 7 : ອະວິຊານຳໄປສູ່ຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ອະວິຊາ → ສັງຂາຣ
ຄື: ການປຸງ / ການແຕ່ງ / ການຕໍ່ເລື່ອງ

ຂໍ້ 8 : ສັງຂາຣແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນຄວາມຄິດຢ່າງດຽວ ແຕ່ຄື ການຈົ່ງໃຈປຸງ ການຜັນດັນຈິດໄປຂ້າງໜ້າ ໃນການເຮັດກັມຕ່າງໆ ດີ / ຊົ່ວ → ທາງກາຍ ວາຈາ ໃຈ

ຂໍ້ 9 : ສັງຂາຣນຳໄປສູ່ຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ສັງຂາຣ → ວິນຍານ
ຄື: ການຮູ້ທີ່ໄປຈັບອາລົມ ໝາຍເຖິງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງປະຕິສົນທິວິນຍານໃນການຕໍ່ໄປ

ຂໍ້ 10 : ວິນຍານແມ່ນຜູ້ໄປເກີດບໍ ?
ຄຳຕອບ (ກັບດັກໃຫຍ່) ບໍ່ແມ່ນວິນຍານ ບໍ່ແມ່ນດວງດຽວຖາວອນ
ແຕ່ຄື ການຮູ້ທີ່ເກີດຕາມເຫດ ໝາຍເຖິງມີເຫດໃຫ້ຮູ້ຈຸດໃດ ວິນຍານກໍຮູ້ແຈ້ງຈຸດນັ້ນ
ອຸບັດໃນທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍຜົນຈາກເຫດເກົ່າ

ຂໍ້ 11 : ວິນຍານນຳໄປສູ່ຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ວິນຍານ → ນາມຮູບ ຄື ຈິດ (ນາມ) - ກາຍ (ຮູບ)
ວິນຍານປະຕິສົນທິໃນທີ່ໃດ ນາມຮູບກໍເກິດຂຶ້ນໃນທີ່ນັ້ນ ທັງສອງຕ່າງອາໄສກັນແລະກັນເປັນໄປ

ຂໍ້ 12 : ນາມຮູບແມ່ນຕົວຕົນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ ນາມຮູບເປັນພຽງ ຂະບວນການຂອງຂັນທ໌ທີ່ອາໄສກັນແລະກັນເປັນໄປ

ຂໍ້ 13 : ນາມຮູບນຳໄປສູ່ຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ນາມຮູບ → ສາລະອາຍະຕະນະ 6 ຄື: ຕາ ຫູ ດັງ ລີ້ນ ກາຍ ໃຈ
ນາມຮູບປາກົດໃນທີ່ໃດ ຕາ ຫູ ດັງ ລີ້ນ ກາຍ ໃຈ ໃນທີ່ນັ້ນກໍປາກົດຂຶ້ນ ເຊັ້ນ ເປັນມະນຸດ ກໍໄດ້ນາມ.
ຮູບແບບມະນຸດ ແລະ ຕາມ ຫູ ດັງ ລິ້ນ ກາຍ ໃຈ ແບບມະນຸດນັ້ນໃນທີ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນ
ສັຕນະຮົກ ເປດ ເດຣັຈສານ ເທວະດາ ກໍເປັນຢ່າງດຽວກັນ

ຂໍ້ 14 : ອາຍະຕະນະ 6 ເຮັດໃຫ້ເກີດຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ເຮັດໃຫ້ເກີດ ຜັດສະ
ຄື ການກະທົບສັມຜັສໃນທີ່ນັ້ນໆ ຍ່ອມຖືກຕ້ອງເຂົາ

ຂໍ້ 15 : ຜັດສະນຳໄປສູ່ຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ : ຜັດສະ → ເວທະນາ
ການສະເຫວີຍອາຣົມ ຈາກສິ່ງທີ່ສັມຜັດຍ່ອມເກິດຂຶ້ນ ສຸກ ທຸກ ເສີຍໆ

ຂໍ້ 16 : ເວທະນາເປັນຈຸດອັນຕະລາຍບໍ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນ ເພາະຖ້າ ບໍ່ມີສະຕິ ເວທະນາ → ຕັນຫາ

ຂໍ້ 17 : ຕັນຫາແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ຄວາມຢາກ / ຄວາມດຶງ / ຄວາມບໍ່ພໍ
ໃນສິ່ວທີ່ສະເຫວີຍ ຄື ເວທະນາເປັນຕົ້ນ

ຂໍ້ 18 : ຕັນຫານຳໄປສູ່ຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ຕັນຫາ → ອຸປາທານ ຄື ການຍຶດໝັ້ນ ວ່າຕົນ ຂອງຕົນ ຕົວຕົນຂອງຕົນ

ຂໍ້ 19 : ອຸປາທານນຳໄປສູ່ຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ອຸປາທານ → ພົບ ຄື ການຕັ້ງພາບ “ເຮົາ” ຂຶ້ນ
ເຊັ່ນ ເຮົາຮູ້ ເຮົາເຫັນ ເຮົາສະເຫວີຍ ເຮົາມັກ ເຮົາບໍ່ມັກ ເປັນຕົ້ນ ຈົນນຳໄປສູ່ຊາດ
ຄວາມມີເປັນຕົວຕົນ ສຳຄັນຕົນເປັນຜູ້ຮູ້ຖາວອນ

ຂໍ້ 20 : ສະຫຼຸບ ປະຕິຈະສະມຸບາດ
ຄຳຕອບ: ບໍ່ມີໃຜເກີດ ບໍ່ມີໃຜຕາຍ ມີແຕ່ ເຫດຕໍ່ເຫດ ຜົນຕໍ່ຜົນ ຄວາມຫຼົງຕໍ່ເນື່ອງ
•ປະຕິຈະສະມຸບາດ ບໍ່ມີຕົວຕົນ
•ແຕ່ກຳ ແລະ ຜົນ ບໍ່ຂາດ
•ຈຸດຕັດຢູ່ທີ່ ເວທະນາ → ຕັນຫາ
•ມີສະຕິ → ວົງຈອນຂາດ
•ບໍ່ຕ້ອງຂ້າຫຍັງ
•ແຄ່ ບໍ່ຕໍ່

ຂໍ້ 21 : ປະຕິຈະສະມຸບປາດ ເປັນວົງ ຫຼື ເປັນເສັ້ນ ?
ຄຳຕອບ: ເປັນທັງສອງຢ່າງ
•ເປັນເສັ້ນ → ໃຊ້ສອນການເກີດທຸກຂ໌
•ເປັນວົງ → ໃຊ້ເບິ່ງການວຽນວ່າຍ ວັຕຕະ ເຊັ່ນ ກິເລສ → ກັມ → ວິບາກ
ຖ້າເຫັນພຽງຢ່າງດຽວ ຈະເຂົ້າໃຈຜິດ

ຂໍ້ 22 : ເລີ່ມຕົ້ນທີ່ອະວິຊາແທ້ບໍ ?
ຄຳຖາມແຊກ
ຄຳຕອບ: ໃນທາງການສອນ ເລີ່ມທີ່ອະວິຊາ
ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງ ບໍ່ມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນທຳອິດ ມັນເປັນວົງເຫດ–ຜົນ ສືບຕໍ່ກັນ

ຂໍ້ 23 : ອະວິຊາ ຄືບໍ່ຮູ້ຫຍັງກັນແທ້ ?
ຄຳຕອບ : ບໍ່ຮູ້
•ທຸກຂ໌
•ເຫດແຫ່ງທຸກຂ໌
•ຄວາມດັບທຸກຂ໌
•ທາງດັບທຸກຂ໌
ບໍ່ແມ່ນບໍ່ຮູ້ໜັງສື ແຕ່ບໍ່ຮູ້ຄວາມຈິງຂອງສະພາວະ

ຂໍ້ 24 : ຖ້າບໍ່ມີຕົວຕົນ ໃຜບໍ່ຮູ້ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນ “ໃຜ” ບໍ່ຮູ້ ແຕ່ສະພາວະບໍ່ຮູ້ເກີດຂຶ້ນ ປຽບເໝືອນຄວາມມືດ ບໍ່ຕ້ອງມີເຈົ້າຂອງ

ຂໍ້ 25 : ສັງຂາຣໃນປະຕິຈະສະມຸບບາດ ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ແມ່ນການປຸງແຕ່ງເຈດຕະນາ ບໍ່ແມ່ນສັງຂາຣຂັນທ໌ທັງໝົດ
ແຕ່ຄືເຈດຕະນາປຸງເຫດ

ຂໍ້ 26 : ສັງຂາຣ ແລະ ກັມ ເໝືອນກັນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ໃກ້ກັນຫຼາຍ ແຕ່ບໍ່ເໝືອນ
•ສັງຂາຣ = ຂະບວນການປຸງ
•ກັມ = ການກະທຳທີ່ຖືກປຸງແລ້ວ

ຂໍ້ 27 : ວິນຍານໃນທີ່ນີ້ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງແຮງ) ບໍ່ແມ່ນວິນຍານຖາວອນ ແຕ່ຄືການຮູ້ອາລົມຕາມເຫດ
ເກີດເພາະສັງຂາຣ ດັບເມື່ອເຫດໝົດ

ຂໍ້ 28 : ເປັນຫຍັງວິນຍານຕ້ອງອາໄສນາມຮູບ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະ ການຮູ້ຕ້ອງມີສິ່ງໃຫ້ຮູ້ ຖ້າບໍ່ມີນາມຮູບ ການຮູ້ກໍເກີດບໍ່ໄດ້

ຂໍ້ 29 : ນາມຮູບ ຄືຮ່າງກາຍຢ່າງດຽວບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່
•ນາມ = ເວທະນາ, ສັນຍາ, ເຈດຕະນາ, ຜັດສະ, ມະນະສິການ
•ຮູບ = ກາຍ ແລະ ຮູບທຳທັງໝົດ

ຂໍ້ 30 : ນາມຮູບເກີດເພາະຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ເກີດເພາະ ວິນຍານອາໄສແລ້ວຫຼໍ່ລ້ຽງກັນໄປ ບໍ່ແມ່ນຝ່າຍໃດຝ່າຍໜຶ່ງສ້າງອີກຝ່າຍ

ຂໍ້ 31 : ສະລາຍະຕະນະ ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ຖານຮັບຮູ້ອາລົມ 6 ຄື ຕາ, ຫູ, ດັງ, ລີ້ນ, ກາຍ, ໃຈ
ບໍ່ແມ່ນ “ຂອງເຮົາ” ແຕ່ເປັນເຄື່ອງມືຊົ່ວຄາວ

ຂໍ້ 32 : ເປັນຫຍັງຕ້ອງມີຜັດສະ ?
ຄຳຕອບ: ເມື່ອ ອາຍະຕະນະພາຍໃນ + ອາລົມພາຍນອກ + ວິນຍານ
ທັມ 3 ຢ່າງນີ້ ກະທົບກັນ ຜັດສະຈຶ່ງເກີດ

ຂໍ້ 33 : ຜັດສະເປັນກາງບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຕົວຜັດສະເປັນກາງ ແຕ່ຕໍ່ໄປແມ່ນເວທະນາ

ຂໍ້ 34 : ເວທະນາແມ່ນຫຍັງແນ່ ?
ຄຳຕອບ: ການສະເຫວີຍອາລົມ / ຄວາມຮູ້ສຶກ
•ສຸກ / ທຸກຂ໌ / ເສີຍໆ
ບໍ່ແມ່ນອາລົມຄິດ ແຕ່ແມ່ນຄວາມຮູ້ສຶກດິບ

ຂໍ້ 35 : ຕັນຫາເກີດຢູ່ຈຸດໃດ ?
ຄຳຕອບສຳຄັນຫຼາຍ: ຕັນຫາ ເກີດທີ່ເວທະນາ
ຖ້າບໍ່ຮູ້ທັນເວທະນາ ຕັນຫາຈະເກີດທັນທີ

ຂໍ້ 36 : ເປັນຫຍັງພຣະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງໃຫ້ເບິ່ງເວທະນາ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະນີ້ແມ່ນ ຈຸດຕັດວົງຈອນ ເຫັນເວທະນາ = ຕັດຕັນຫາໄດ້ຈິງ

ຂໍ້ 37 : ອຸປາທານ ຕ່າງຈາກ ຕັນຫາ ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ
•ຕັນຫາ = ຢາກໄດ້ ຢາກມີ ຢາກເປັນ
•ອຸປາທານ = ຍຶດວ່າເປັນເຮົາ ເປັນຂອງເຮົາ

ຂໍ້ 38 : ພົບໃນທີ່ນີ້ໝາຍເຖິງຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ພົບ ຄື ຄວາມເປັນຕົວຕົນທາງຈິດ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຊາດໜ້າ ແຕ່ເກີດທຸກຂະນະ

ຂໍ້ 39 : ຊາດໃນປະຕິຈະສະມຸບປາດ ແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ການເກີດຂອງຕົວຕົນໃນຄວາມຮູ້ສຶກ ບໍ່ຈຳກັດສະເພາະການຄອດ

ຂໍ້ 40 : ຊະຣາ–ມະຣະນະ ເກີດເມື່ອໃດ ?
ຄຳຕອບ: ທັນທີທີ່ ຕົວຕົນຖືກສ້າງຂຶ້ນ ທຸກສິ່ງທີ່ເກີດ ຕ້ອງເສື່ອມທັນທີ ແລະ ແຕກສະຫຼາຍ
ເກິດ-ດັບ → ຊະຣາ - ມະຣະນະ

ຂໍ້ 41 : ປະຕິຈະສະມຸບາດ ດັບໄດ້ຈິງຫຼືບໍ່ ?
ຄຳຕອບ (ຢືນຢັນຊັດເຈນ) ດັບໄດ້ຈິງ ເພາະວ່າສິ່ງໃດທີ່ເກີດໂດຍອາໄສເຫດ
ຍ່ອມດັບໄປເມື່ອເຫດສິ້ນ ບໍ່ແມ່ນຂອງຖາວອນ

ຂໍ້ 42 : ຈຳເປັນຕ້ອງດັບທຸກຂ໌ຂໍ້ພ້ອມກັນບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ຈຳເປັນ ດັບໄດ້ຕັ້ງແຕ່ຈຸດດຽວ ວົງຈອນທັງໝົດກໍຈະບໍ່ສົມບູນ ແລະ ພັງລົງເອງ

ຂໍ້ 43 : ຈຸດໃດທີ່ດັບໄດ້ງ່າຍທີ່ສຸດ ?
ຄຳຕອບ (ຫົວໃຈຂອງການປະຕິບັດ) ຄື ເວທະນາ → ຕັນຫາ ຮູ້ທັນເວທະນາ ຕັນຫາກໍບໍ່ເກີດ

ຂໍ້ 44 : ຖ້າອະວິຊາຍັງມີ ຈະດັບໄດ້ແທ້ບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ດັບເປັນຊ່ວງໆໄດ້ ເອີ້ນວ່າຕະທັງຄະປະຫານ ແລະ ຈະຄ່ອຍໆຖອນຮາກອະວິຊຊາ

ຂໍ້ 45 : ການຮູ້ທັນເວທະນາ ຕັດຫຍັງໄດ້ແນ່ ?
ຄຳຕອບ: ຕັດ ຕັນຫາ / ອຸປາທານ / ພົບ / ຊາດ / ທຸກຂ໌ທັງກອງ

ຂໍ້ 46 : ປະຕິຈະສະມຸບາດ ກັບການພາວະນາ ກ່ຽວຂ້ອງກັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ປະຕິຈະສະມຸບາດຄື ແຜນທີ່
ການພາວະນາຄື ການເດີນຈິງ

ຂໍ້ 47 : ສະມະຖະ ຊ່ວຍດັບປະຕິຈະສະມຸບາດບ່ອນໃດ ?
ຄຳຕອບ: ຊ່ວຍຊະລໍຄວາມແຮງຂອງສັງຂາຣ ເຮັດໃຫ້ເຫັນຂະບວນການໄດ້ຊັດແຈ້ງຂຶ້ນ

ຂໍ້ 48 : ວິປັດສະນາ ຊ່ວຍດັບບ່ອນໃດ ?
ຄຳຕອບ: ດັບທີ່ “ອະວິຊຊາ” ເພາະເຫັນຄວາມຈິງ ຈະບໍ່ຫຼົງປຸງຕໍ່

ຂໍ້ 49 : ເຫດໃດການເຫັນອະນັດຕາຈຶ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ ອຸປາທານອາໄສ “ເຮົາ” ເມື່ອບໍ່ພົບພໍ້ເຮົາ ວົງຈອນຈະຂາດລົງ

ຂໍ້ 50 : ນິພພານຢູ່ຈຸດໃດໃນປະຕິຈະສະມຸບາດ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຫຼົງແຮງ) ນິພພານ ບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນວົງ ແຕ່ຄື ການທີ່ວົງບໍ່ເກີດ

ຂໍ້ 51 : ໃນຂະນະນິພພານ ຂັນທ໌ຫາຍໄປຫຼືບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ຂັນທ໌ຍັງເຮັດວຽກຕາມເຫດ ແຕ່ບໍ່ມີການຍຶດຂັນທ໌

ຂໍ້ 52 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງມີປະຕິຈະສະມຸບາດບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ມີການເກີດ–ດັບທາງກາຍ ແຕ່ບໍ່ມີການຕໍ່ພົບທາງຈິຕ

ຂໍ້ 53 : ຄວາມຕ່າງລະຫວ່າງ “ດັບຊົ່ວຄາວ” ກັບ “ດັບຖາວອນ” ?
ຄຳຕອບ
•ດັບຊົ່ວຄາວ = ສະມາທິ ເອົາຫີນປົກຫຍ້າ ເມື່ອນຳຫີນອອກ ຫຍ້າກໍງອກຄືເກົ່າ
•ດັບຖາວອນ = ປັນຍາ ແມ່ນລົກຫຍ້າ ຂຶ້ນທັງຮາກ ບໍ່ງອກຕໍ່ໄປ

ຂໍ້ 54 : ເຫດໃດຕ້ອງເຂົ້າໃຈປະຕິຈະສະມຸບາດກ່ອນຈະເວົ້າເຖິງນິພພານ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າຖ້າບໍ່ເຫັນການເກີດ ຈະເຂົ້າໃຈການດັບຜິດ

ຂໍ້ 55 : ຄົນທີ່ເຂົ້າໃຈປະຕິຈະສະມຸບາດຖືກ ຈະປ່ຽນອັນໃດໃນຊີວິດ ?
ຄຳຕອບ
•ບໍ່ໂທດໃຜ
•ບໍ່ໂທດກັມ
•ບໍ່ໂທດຕົນເອງ
•ຮັບຜິດຊອບປັດຈຸບັນ

ຂໍ້ 56 : ປະຕິຈະສະມຸບາດ ກັບອິດສະລະພາບແທ້ຄືອັນໃດ ?
ຄຳຕອບ: ອິດສະລະພາບ ບໍ່ແມ່ນເຮັດຕາມໃຈ ແຕ່ຄືການບໍ່ຖືກບັງຄັບໂດຍຕັນຫາ

ຂໍ້ 57 : ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດທີ່ພົບປະຈຳທີ່ສຸດແມ່ນຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ຄິດວ່າ ປະຕິຈະສະມຸບາດ = ເລື່ອງຊາດໜ້າ
ແທ້ຈິງ ແມ່ນເລື່ອງ ທຸກຂ໌ຕໍ່ໜ້າ

ຂໍ້ 58 : ເຫດໃດມິລິນທະປັນຫາຈຶ່ງເນັ້ນຕັກກະຫຼາຍ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ ປັນຍາທີ່ບໍ່ຜ່ານເຫດຜົນ ຈະກາຍເປັນຄວາມເຊື່ອທີ່ຂາດປັນຍາ = ຫລົງ

ຂໍ້ 59 : ຖ້າຈື່ໄດ້ພຽງຂໍ້ດຽວ ຄວນຈື່ຂໍ້ໃດ ?
ຄຳຕອບ: “ເພາະເວທະນາເປັນປັດໃຈ ຕັນຫາຈຶ່ງເກີດ” ຮູ້ຈຸດນີ້ ພົ້ນໄດ້ແທ້

ຂໍ້ 60 : ບົດສະຫຼຸບໝວດປະຕິຈະສະມຸບາດ
ຄຳຕອບສຸດທ້າຍ : ບໍ່ມີໃຜວຽນວ່າຍຕາຍເກິດ ມີແຕ່ເຫດທີ່ໝຸນໄປ
ເມື່ອເຫດຢຸດ ວົງຈອນຢຸດ ນີ້ແຫຼະຄືຄວາມຫຼຸດພົ້ນ

🔚 ປິດໝວດທີ 5 : ປະຕິຈະສະມຸບາດ
ໝວດນີ້ເຮັດໜ້າທີ່ “ເຊື່ອມ ກັມ ↔️ ຂັນທ໌ ↔️ ນິພພານ ໂດຍບໍ່ສ້າງຕົວຕົນ”
ປະຕິຈະສະມຸບປາດ ບໍ່ໄດ້ອະທິບາຍໂລກ ແຕ່ອະທິບາຍ “ທຸກຂ໌ໃນປັດຈຸບັນ”

ໝວດທີ 6 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ – ນິພພານ

ຂໍ້ 1 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ແມ່ນໃຜ ?
ຄຳຕອບ (ຕົງ ບໍ່ປິດບັງ) ພະອະຣະຫັນຕ໌ແມ່ນ ຜູ້ສິ້ນອາສະວະ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີລິດເດດ
ບໍ່ແມ່ນຜູ້ນິ່ງວາງເສີຍ ແຕ່ຄືຜູ້ທີ່ບໍ່ຖືກກິເລດບັງຄັບອີກຕໍ່ໄປ

ຂໍ້ 2 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງມີຂັນທ໌ບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ຂັນທ໌ມີຍັງເຮັດວຽກຕາມເຫດ ແຕ່ບໍ່ມີໃຜຍຶດຂັນທ໌ວ່າ “ເຮົາ”

ຂໍ້ 3 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງຮູ້ສຶກສຸກ–ທຸກຂ໌ບໍ່ ?
ຄຳຕອບ (ກັນເຂົ້າໃຈຜິດແຮງ) ຍັງຮູ້ສຶກທາງກາຍ ແຕ່ບໍ່ທຸກຂ໌ທາງໃຈ ບໍ່ມີທຸກຂ໌ເຊື່ອງຢູ່

ຂໍ້ 4 : ຖ້າບໍ່ທຸກຂ໌ ພະອະຣະຫັນຕ໌ເປັນຫຸ່ນຍົນບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ ພະອະຣະຫັນຕ໌
•ມີເມດຕາ
•ມີກະຣຸນາ
•ມີປັນຍາ
ແຕ່ບໍ່ຖືກອາລົມລາກໄປ

ຂໍ້ 5 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງມີຄວາມຄິດບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ມີຄວາມຄິດ ແຕ່ບໍ່ຫຼົງໃນຄວາມຄິດ ຄິດແລ້ວບໍ່ຕໍ່ພົບ

ຂໍ້ 6 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ເຮັດກັມບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ເຮັດກິຣິຍາ ແຕ່ບໍ່ເຮັດກັມໃຫ້ມີຜົນຕໍ່ໄປ ເພາະເຈຕະນາບໍ່ມີອະວິຊຊາ

ຂໍ້ 7 : ຖ້າບໍ່ເຮັດກັມ ແລ້ວສອນຄົນອື່ນເຮັດຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະ ເມດຕາບໍ່ແມ່ນກັມຜູກພັນ ເປັນກິຣິຍາບໍລິສຸດ

ຂໍ້ 8 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງຮັກສາສີລບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ຮັກສາໂດຍທຳມະຊາດ ບໍ່ແມ່ນເພາະຢ້ານບາບ

ຂໍ້ 9 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງມີສະມາທິບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ມີ ແຕ່ບໍ່ຕິດສະມາທິ ສະມາທິແມ່ນເຄື່ອງຢູ່ ບໍ່ແມ່ນທີ່ຫຼົບໜີ

ຂໍ້ 10 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຮູ້ວ່ານິພພານແລ້ວບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ຮູ້ແລ້ວ ບໍ່ຕ້ອງລໍຖ້າຄວາມຕາຍ ນິພພານ ຮູ້ໄດ້ໃນຂະນະຍັງມີຊີວິດ

ຂໍ້ 11 : ນິພພານແມ່ນຫຍັງແນ່ ?
ຄຳຕອບ (ກັນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດທັງໝົດ)
ນິພພານຄື ຄວາມດັບຂອງກິເລດ
•ບໍ່ແມ່ນຄວາມວ່າງເປົ່າ
•ບໍ່ແມ່ນຄວາມສູນ
•ບໍ່ແມ່ນຄວາມບໍ່ມີຫຍັງ
ແຕ່ຄື ຄວາມບໍ່ຖືກປຸງແຕ່ງ

ຂໍ້ 12 : ຖ້ານິພພານບໍ່ວ່າງ ແລ້ວຄືຫຍັງ ?
ຄຳຕອບ: ນິພພານຄື ອະສັງຂະຕະທັມ ບໍ່ເກີດ / ບໍ່ດັບ / ບໍ່ຖືກເຫດປັດໃຈບັງຄັບ

ຂໍ້ 13 : ເປັນຫຍັງນິພພານຈຶ່ງອະທິບາຍຍາກ ?
ຄຳຕອບ: ເພາະ ພາສາໃຊ້ກັບສິ່ງທີ່ເກີດ–ດັບ
ນິພພານ ຢູ່ນອກຂອບນັ້ນ

ຂໍ້ 14 : ນິພພານເປັນສຸກບໍ່ ?
ຄຳຕອບ: ເປັນສຸກທີ່ບໍ່ອາໄສເວທະນາ ຈຶ່ງບໍ່ແປປ່ຽນ

ຂໍ້ 15 : ນິພພານເປັນທີ່ຢູ່ບໍ່ ?
ຄຳຕອບ (ຕັດຫຼົງຂາດ) ບໍ່ແມ່ນທີ່ / ບໍ່ແມ່ນພົບ / ບໍ່ແມ່ນໂລກ ແຕ່ຄື ພາວະທີ່ພົບບໍ່ເກີດ

ຂໍ້ 16 : ພະອະຣະຫັນຕ໌ຕາຍແລ້ວໄປໃສ ?
ຄຳຖາມທີ່ອັນຕະລາຍທີ່ສຸດ ຄຳຕອບ: ໃຊ້ຄຳວ່າ “ໄປ” ບໍ່ໄດ້
ເພາະບໍ່ມີສິ່ງໃດໃຫ້ໄປ ປຽບເໝືອນໄຟດັບ ບໍ່ໄປໃສ ບໍ່ໄດ້ລີ້ຊ່ອນຢູ່

ຂໍ້ 17 : ນີ້ແມ່ນສູນບໍ່ ?
ຄຳຕອບ (ຊັດເຈນທີ່ສຸດ) ບໍ່ແມ່ນສູນ ເພາະສູນ = ບໍ່ມີຫຍັງ
ນິພພານ = ບໍ່ມີການປຸງແຕ່ງ

ຂໍ້ 18 : ເປັນຫຍັງມິລິນທະປັນຫາໃຊ້ອຸປະມາໄຟດັບ ?
ຄຳຕອບ: ເພື່ອ ຕັດຄວາມຄິດເລື່ອງຕົວຕົນເດີນທາງ ບໍ່ໄດ້ສອນວ່າເປັນສູນ

ຂໍ້ 19 : ຜູ້ປະຕິບັດຄວນວາງໃຈຕໍ່ນິພພານແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ : ບໍ່ເພ່ງ / ບໍ່ຢາກ / ບໍ່ຈິນຕະນາການ ແຕ່ລະເຫດທີ່ຈະກໍ່ທຸກຂ໌

ຂໍ້ 20 : ສະຫຼຸບໝວດນີ້ (ຊ່ວງທຳອິດ)
ຄຳຕອບສະຫຼຸບ ພະອະຣະຫັນຕ໌ ບໍ່ແມ່ນຄົນວ່າງເປົ່າ, ບໍ່ແມ່ນຄົນຕາຍກ່ອນຕາຍ
ແຕ່ຄຶຜູ້ມີຊີວິດ ທີ່ບໍ່ຖືກຊີວິດບັງຄັບອີກຕໍ່ໄປ

ຂໍ້ 21 : ນິພພານແມ່ນອັດຕານິຣັນ “ຖາວອນ” ບໍ?
ຄຳຄ້ານສຸດທ້າຍຂອງອັດຕາວາດ
ຄຳຕອບ: ບໍ່ແມ່ນເພາະວ່າ ນິພພານບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ “ເປັນເຮົາ” ແລະ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ “ເຮົາມີ”

ຂໍ້ 22 : ຖ້ານິພພານຖາວອນ ຈະບໍ່ກາຍເປັນອັດຕາຫຼື ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ຖາວອນ ≠ ອັດຕາ
ອັດຕາຕ້ອງມີ ຜູ້ຄອບຄອງ ແຕ່ນິພພານ ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ

ຂໍ້ 23 : ນິພພານຕ່າງຈາກສຸນຍະຕາແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສຸນຍະຕາ = ວ່າງຈາກຕົວຕົນ
• ນິພພານ = ດັບການປຸງແຕ່ງທັງໝົດ
ສຸນຍະຕາ ແມ່ນມຸມມອງ ນິພພານ ແມ່ນພາວະ

ຂໍ້ 24 : ເຫດໃດບາງສຳນັກເວົ້າແຕ່ “ວ່າງ” ?
ຄຳຕອບ: ເພາະໃຊ້ວິທີຕັດອັດຕາ ແຕ່ຖ້າບໍ່ສອນເລື່ອງເຫດ – ການດັບ
ຈະເຂົ້າໃຈຜິດເປັນສູນທັນທີ

ຂໍ້ 25 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ເຫັນໂລກວ່າງບໍ ?
ຄຳຕອບ: ເຫັນ “ວ່າງຈາກຄວາມເປັນຕົວຕົນ” ແຕ່ໂລກຍັງເຮັດວຽກຕາມເຫດ

ຂໍ້ 26 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ໃຊ້ຊີວິດປະຈຳວັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ
• ກິນ ເດີນ ເຮັດວຽກ
• ສອນ ແນະນຳ ເມດຕາ
• ມີພາຍໃນທີ່ບໍ່ດິ້ນຮົນ

ຂໍ້ 27 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ ຍັງວາງແຜນອະນາຄົດບໍ ?
ຄຳຕອບ: ວາງໄດ້ ແຕ່ບໍ່ຝາກຊີວິດໄວ້ກັບແຜນ

ຂໍ້ 28 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ ຍັງມີຄວາມຈື່ຈຳບໍ ?
ຄຳຕອບ: ມີ ແຕ່ຄວາມຈື່ຈຳບໍ່ກາຍເປັນອັດຕາ

ຂໍ້ 29 : ຄວາມສຸກຂອງພຣະອະຣະຫັນຕ໌ຕ່າງຈາກຄົນທົ່ວໄປແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ຂຶ້ນກັບ ຮູບ / ສຽງ / ລາບ / ຄຳສັນລະເສີນ ບໍ່ຕິດໃນໂລກະທັມ ເປັນສຸກທີ່ບໍ່ຜັນຜວນ

ຂໍ້ 30 : ພຣະອະຣະຫັນຕ໌ຍັງທຸກຂ໌ບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ທຸກຂ໌ທາງໃຈອີກຕໍ່ໄປ ກາຍອາດເຈັບ ແຕ່ໃຈບໍ່ດິ້ນ

ຂໍ້ 31 : ຄົນທົ່ວໄປຈະສຳຜັດນິພພານໄດ້ແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສຳຜັດໄດ້ເປັນຊ່ວງໆ ເມື່ອວົງປະຕິຈຈະສະມຸປບາດບໍ່ສົມບູນ ເອີ້ນວ່າ ຕະທັງຄະນິພພານ

ຂໍ້ 32 : ເຫດໃດຕອນນັ້ນບໍ່ຮູ້ສຶກ “ຫຍັງເລີຍ” ?
ຄຳຕອບ: ເພາະເຄື່ອງປຸງຢຸດ ບໍ່ແມ່ນສູນ ແຕ່ບໍ່ມີຫຍັງໃຫ້ປຸງ

ຂໍ້ 33 : ຖ້າດັ່ງນັ້ນ ນິພພານເປັນຕາຢ້ານບໍ ?
ຄຳຕອບ: ເປັນຕາຢ້ານ ສະເພາະກັບອັດຕາ ແຕ່ກັບປັນຍາ ແມ່ນຄວາມປອດໄພສູງສຸດ “ກະເສມ”

ຂໍ້ 34 : ຜູ້ປະຕິບັດມັກພາດຈຸດໃດໃນໝວດນີ້ ?
ຄຳຕອບ: ເພ່ງວ່າງ / ຢາກນິພພານ / ຄິດແທນປະສົບການຈິງ

ຂໍ້ 35 : ຄຳສອນເລື່ອງນິພພານທີ່ຖືກຄວນເປັນແນວໃດ ?
ຄຳຕອບ: ສອນໃຫ້ລະເຫດ ບໍ່ແມ່ນໄລ່ຫາຜົນ

ຂໍ້ 36 : ເຫດໃດມິລິນທະປັນຫາບໍ່ອະທິບາຍນິພພານເປັນພາບ ?
ຄຳຕອບ : ເພື່ອກັນການຍຶດ ຖ້າອະທິບາຍເປັນພາບ ອັດຕາຈະສ້າງຕົວຕົນໃໝ່ທັນທີ

ຂໍ້ 37 : ພຣະອະຣະຫັນຍັງມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ໂລກບໍ ?
ຄຳຕອບ: ມີ ແຕ່ບໍ່ແບກໂລກໄວ້ໃນໃຈ

ຂໍ້ 38 : ນິພພານກັບຊີວິດຄະລາວາດຂັດກັນບໍ ?
ຄຳຕອບ: ບໍ່ຂັດ ຄະລາວາດຫຼຸດເຫດໄດ້ ເຫັນວ່າງໄດ້ ດັບໄດ້ເປັນຊ່ວງໆ

ຂໍ້ 39 : ເຫດໃດຕ້ອງລະວັງຄຳວ່າ “ຫຼຸດພົ້ນ” ?
ຄຳຕອບ: ເພາະອັດຕາມັກ “ຫຼຸດ” ແຕ່ໃນຄວາມຈິງ ບໍ່ມີໃຜຫຼຸດ ມີແຕ່ເຫດຢຸດ ຜົນບໍ່ເກິດ

ຂໍ້ 40 : ບົດສະຫຼຸບໝວດນີ້
ນິພພານ ບໍ່ແມ່ນຂອງ ບໍ່ແມ່ນທີ່ ບໍ່ແມ່ນໃຜ ແຕ່ຄື ຄວາມສິ້ນເຫດແຫ່ງທຸກຂ໌